Kao mlada republika, Sjedinjene Američke Države prihvatile su prelive mnogih zemalja: italijanski, francuski, ruski i magični preliv hiljadu ostrva. Ali sa stvaranjem i usponom rančerskog sosa, dobili smo jedan istinski američki preliv.
Izmišljen 1950-ih, ranč je sada najpopularniji preliv za salatu u zemlji, pokazuje studija iz 2017. koju je uradilo Udruženje za prelive i sosove. I koristi se i za druge stvari osim salate.
U njega se rutinski umaču pržena krilca, mlade šargarepe, pomfrit, tortilja čips i štapići od mocarele. Dio je američkih klasika poput makarona sa sirom, pržene piletine i krompir salate. A njime se posipaju i takosi, kaserole i – možda najkontroverznije – pica.
Ranč preliv služi i kao velika inspiracija: postoje sokovi sa ukusom ranč sosa, Ranč fontane na zabavama, ranč tetovaže i memes pa čak i ranč-i-pica menđuhe. Zvijezda je bezbroj snimaka na Youtubeu koje snimaju fanovi Ranč sosa koji ga sipaju na sladoled, instant nudle i mnogo toga. “Donesi mi crijevo za ranč sos”, komanduje Homer Simpson dok ignorira konkubine u čuvenoj sceni sna iz “Simpsonovih”.
Šta ranč čini rančem? To je kombinacija krema (pavlake, mlijeka i ponekad majoneze) i začina (peršun, majčina dušica i mirođija) sa crnim i bijelim lukom i tračkom crnog bibera. Preliv je zapravo suha mešavina začina koja može da se ubaci u sendvič, stavi na kokice ili umiješa u krekere.
Svako može da napravi svoj ranč preliv uz pomoć svježeg bijelog luka, mljevenog bibera i biljaka. Ali se taj karakteristični ukus dobija samo kroz suhu verziju svih sastojaka.
Steve Hanson, vodoinstalater iz jednog sela u Nebrasci, smislio je preliv oko 1950. dok je radio na Aljasci kao građevinski radnik ali i kuhar za ekipu. U tom dijelu svijeta, sveže biljke i mliječni proizvodi nisu uobičajeni.
Do 1954. sa suprugom Gail se preselio u Kaliforniju i kupio je imanje nazvano Slatkovodni ranč u Santa Barbari u Kaliforniji. Preimenovali su ga u Skrivena dolina i napravili od njega pansion. Njihov sin Nolan Hanson kaže da je mjesto bilo mnogo popularnije kao kafana a Steveov preliv glavna zvijezda.
“Moj otac ga je pravio sa suhim sastojcima”, rekao je Nolan Hanson, sada 75-godišnjak, koji je odrastao na ranču. (Gail je preminula 1993. a Stiv 2007. godine.)
“Ljudi su ga nosili kući u teglama od majoneze. Uvijek smo ga koristili i stavljali na sve – odreske, povrće, krompire”, rekao je on.
Zadivljeni potražnjom, Hensonovi su krajem pedesetih počeli da pakuju sastojke u koverte koje su se slale mušterijama koje bi ih onda kod kuće miješale sa mlijekom i majonezom.
Proizvod je bio veoma uspješan i “preliv je preuzeo ranč”, rekao je Hanson.
Ranč sos je onda takav počeo da osvaja zemlju, prešavši sa Zapada do Srednjeg istoka i okupirajući barove sedamdesetih. U supermarkete je stigao 1983. Ali prema Abby Reisner, autorici novog kuhara “Ranč”, ludilo za ovim sosom popelo se na nacionalni nivo tek 1986. sa kul Ranč doritosima, tortilja čipsom sa ukusom ovog sosa.
Sos je uskoro postao redovan dodatak pomfritu, čipsu i prženim krilcima. Preko krilaca je prešao na picu.
Tim McEntire, portparol Domina, kaže da je kompanija dodala pileća krilca na svoj meni 1994. godine. Ranč je išao uz svaku narudžbu krilaca ali su Amerikanci uskoro počeli da ga stavljaju na picu.
“Kao da jedete novo jelo”, kaže Alvin Lim (31), student kulinarstva. “Pojeli ste picu ali kako se vjerovatno još gladni, koricu onda umačete u Ranč.”
U Santa Barbari ranč Skrivena dolina više ne postoji. Steve Hanson je brend prodao kompaniji Kloroks 1972. za osam miliona dolara. Proizvodi Skrivena dolina su 2017. (a ima ih više od 50) zaradili preko 450 miliona dolara. Ali obližnja taverna „Cold spring“, prvo mjesto gdje se van ranča služio preliv, i dalje je otvorena. Ta kafana radi od 1868.
Steve Hanson je jednog dana došao sa šakom suhog bilja i začina, kaže Debbie Wilson-Pots, nezvanični historičar kafane. Njena majka je uvijek na isti način opisivala prvi ukus preliva: “Protutnjao mi je kroz usta kao teretni voz.”
Restoran i dalje služi originalni preliv.
“Mislim da bi se vratila iz groba i proganjala nas ako bismo ga promuhenili”, rekla je Debbie Wilson-Pots.
(TBT, NYT)
