EVROPA
Događaji 2016.
godine ozbiljno su uzdrmali Evropsku uniju, a uslijed sve većeg broja problema,
za Evropljane čak ni novi rat na Starom kontinentu više ne djeluje tako
nemoguće
FOTO:
(Profimedia)
Poslije jedne od
najpesimističnijih godina u novijoj historiji Evrope, sve više se govori o
atmosferi koja najviše podsjeća na tridesete godine prošlog vijeka. Veze i
povjerenje između nacija blijede, a sposobnosti Evropske unije da se izbori sa
krizama testirane su do krajnjih granica.
Uspon takozvanih
“populističkih” političkih opcija, Bregzit, navodna prijetnja Rusije,
beskrajni talasi izbjeglica – sve kao da je usmjereno protiv Evrope ove godine,
pa čak i novi rat na Starom kontinentu počinje da djeluje sve manje nemoguće.
Polako ali
sigurno, sumorni Evropljani vraćaju se Štefanu Cvajgu, svojevremeno popularnom
novinaru i piscu romana, biografija i političkih traktata. Cvajg je bio veoma
ugledan pisac u dvadesetim i tridesetim godinama XX vijeka. Veliku popularnost
uživao je u SAD, Južnoj Americi i Evropi, dok je u Britaniji uglavnom bio
nepoznat. Iako su njegovu zvijezdu zasjenili savremenici kao što su Tomas Man i
Jozef Rot, u posljednje vrijeme Cvajgova vizija ujedinjenja Evrope nakon
katastrofe, ponovo je privukla pažnju.
Cvajgovi pozivi
na jedinstvo Evrope postajali su sve intenzivniji tokom tridesetih dok je
kontinent već sigurnim korakom gazio ka ratu. Kada je rat konačno stigao, Cvajg
nije mogao u sebi da pronađe snagu koju je ohrabrivao kod drugih.
Nakon što je
1934. iz Austrije pobjegao u Englesku, Cvajg sa sa suprugom 1940. godine seli u
SAD, a zatim u brazilski grad Petropolis, blizu Rio de Žaneira. Cvajg je u tom
periodu postajao je sve depresivniji zbog porasta netolerancije i uspona
autoritarnosti i nacizma. Izgubivši nadu u budućnost čovječanstva, Cvajg je
napisao bilješku o tom beznađu. U “Svetu jučerašnjice”, on proglašava
Evropu izgubljenom za njega, pošto ju je drugi put u životu video kako sama
sebe razdire.
Februara 23.
1942. Cvajg i njegova supruga izvršili su samoubistvo uzevši veliku dozu
barbiturata. Pronađeni su u svojoj kući u Petropolisu, s rukom u ruci. Cvajg je
bio očajan zbog budućnosti Evrope i njene kulture. “Smatram da je bolje u
pravo vrijeme i dostojanstveno okončati život u kojem je intelektualni napor
predstavljao vrhunsko zadovoljstvo, a sloboda pojedinca najviše zemaljsko
dobro”, napisao je.
FOTO:
Cvajg(Wikipedia)
Usprkos Cvajgovom
suicidalnom pesimizmu, međutim, manje od 10 godina poslije njegove smrti, šest
evropskih zemalja udružie su svoje industrije čelika i uglja i tako postavile
temelje evropskog projekta koji je Cvajg sanjao. Iako briselska birokratska
verzija ujedinjene evrope nije ni blizu onoga što je Cvajgova imaginacija
osmislila kroz obrazovanje i kulturu, ona je onemogućila ono čega se Cvajg
plašio – novi rat između Njemačke i Francuske.
Osnivački mit EU
i danas animira evropske lidere da se drže u okvirima Cvajgove vizije. U
nedavnom govoru, predsjednik Evropskog savjeta Donald Tusk ponovio je Cvajgovo upozorenje
da “oni koji su uhvaćeni u historijskim promjenama, često ne primijete da
su one počele”. Tusk j istakao da prednja fatalizma uhvatila u zamku
umjerene političare koji se suočavaju sa prijetnjom populizma. U Cvajgovo
vrijeme, dodao je, “liberali su se predali bez borbe, iako su držali sve
karte u rukama”.
Kako “stara
garda” polako odlazi iz Brisela, sve manje političara sjeća se četrdesetih
godina prošlog vijeka. Sa ovim sjećanjem, blijedi i potporni stub Evrope –
ideja da je rat između Francuske i Njemačke moguć i da je EU neophodna da bi se
taj i bilo koji drugi sukob na teritoriji kontinenta spriječio pre nego što se
uopšte otvori mogućnost za njegovo izbijanje.
Iako Cvajgov
pesimizam i tragičan kraj pokazuju da ne treba očajavati prerano, njegovo delo
pruža korisna upozorenja. Cvajg je, sanjajući o ujedinjenoj Evropi, ipak
isticao kako nad-nacionalni klub nikada ne može imati toliko pristalica koliko
nacija. Njegova ideja bila je rotacija kulturnih razmjena i događaja koji će
promovirati nacionalnu kulturu u okviru ujedinjene Evrope.
Prisustvo
nacionalne politike kao važnog faktora spriječilo bi to da evropski lideri
danas demokratski izabrane lidere nazivaju “neupućenima”,
“populistima”, “neznalicama” i sličnim, čak grubljim
nazivima. Evropska unija još uvijek nije shvatila kako da spoji centraliziranu
vlast i demokratsku energiju nacionalnih država. Kriza u kojoj se Evropa
nalazi, čini ovo naročito važnim
(TBT, The Economist)
