Piše: Benjamin Fève, thebosniatimes.ba
Nedavna ofanziva pobunjenika na sjeverozapadu Sirije, pokrenuta 27. novembra 2024., ima potencijal da značajno preoblikuje dinamiku sirijskog sukoba, predstavljajući situaciju visokog rizika i visoke nagrade za Tursku.
Ofanziva, koju su predvodili Hayat Tahrir al-Sham (HTS) i savezničke pobunjeničke grupe, razbila je krhki status quo koji je godinama vladao u sirijskoj provinciji Idlib i oko nje, a karakterizirao ga je napeto primirje između snaga sirijskog režima i opozicionih grupa.
U samo nekoliko dana, opozicione snage preuzele su kontrolu nad Alepom, najvećim sirijskim gradom, i ostvarile značajne teritorijalne prednosti širom sjeverozapadne Sirije, stigavši do područja Hame.
Ofanziva pobunjenika također je iskoristila trenutnu ranjivost Assadovog režima, koja proizlazi iz umorne vojske režima i oslabljenih njegovih ključnih vojnih savenznika.
Rusija, koja je duboko upletena u svoj tekući rat u Ukrajini, i Hezbolah, koji je nakon rata s Izraelom bio iscrpljen, manje su sposobni da pruže snažnu podršku Damasku.
Iako Turska nije zvanično priznala da je uključena, obim i uspjeh operacije snažno sugeriraju prešutno odobravanje i podršku Ankare. Ova operacija Turskoj nudi veliku pobjedu na nekoliko frontova — ako opozicija efektivno konsolidira svoje dobitke.
Zauzimanje Alepa i teritorijalni napredak opozicije, ako se održi, dat će Turskoj značajnu polugu u oblikovanju budućnosti Sirije tokom pregovora. Ova dramatična promjena u dinamici moći efektivno poništava prethodne sporazume između Turske i Rusije kojima su uspostavljene zone deeskalacije, zajedničke patrole i tampon zona oko Idliba.
Najvažniji među frustracijama Ankare su zaustavljeni pregovori o normalizaciji s Damaskom, koje je Ankara često inicirala, a koji su propali zbog nepomirljivih razlika.
Turska je zatražila saradnju Damaska protiv kurdskih grupa PKK/YPG i tražila je sirijsku pomoć za povratak više od 3 miliona sirijskih izbjeglica.
Damask je opet insistirao na potpunom povlačenju Turske iz sjeverne Sirije i prekidu njene podrške opozicionim grupama. Čini se da je neuspjeh u rješavanju ovih ćorsokaka sada potaknuo Ankaru da uzme stvari u svoje ruke.
sirijske ratne igre
Usred haosa koji se odvijao, opozicione grupe koje podržava Turska iskoristile su priliku da protjeraju kurdske borce iz njihovih preostalih uporišta na sjeverozapadu Sirije, posebno iz džepa Tal Rifaat sjeverno od Alepa, kroz operaciju Zora slobode koja je pokrenuta 30. novembra.
Ovaj razvoj događaja označava veliku vojnu pobjedu Turske, jer dodatno ograničava operativno područje kurdskih militanata i jača sigurnosni tampon Ankare duž njene južne granice i područja pod njenom de facto kontrolom u Siriji.
Možda još važnije, stjecanje utjecaja na Alep i njegovu okolinu Turskoj nudi ključnu prednost u rješavanju pitanja povratka sirijskih izbjeglica.
Posljednjih mjeseci, usred eskalacije antimigrantske retorike i domaće političke borbe za moć koja se kristalizira oko sirijskog prisustva, turski predsjednik Recep Tayip Erdogan suočio se sa sve većim pritiskom da djeluje u tom pogledu. S obzirom na to da milioni sirijskih izbjeglica trenutno borave u Turskoj — mnogi od njih porijeklom iz Alepa — izgledi za njihov dobrovoljni povratak u poznati urbani centar Alepa bili bi mnogo lakši nego pokušaji prisilnog preseljenja u „sigurne zone“ koje kontrolira Turska na selima u sjevernoj Siriji. Štaviše, dugotrajne ekonomske veze između alepske i turske poslovne zajednice, zajedno sa historijskom ulogom Alepa kao ekonomskog čvorišta, pružaju praktičnu osnovu za reintegraciju, čineći ovaj scenario i ekonomski izvodljivim i društveno korisnim za izbjeglice.
Međutim, očigledan trijumf Turske dolazi sa značajnim upozorenjima i rizicima. Proširenje utjecaja na novoosvojene teritorije, posebno veliki urbani centar poput Alepa, zahtjevat će od Ankare da uloži značajan ekonomski i politički kapital.
Iskustvo Turske u upravljanju drugim područjima pod njenom de facto kontrolom u sjevernoj Siriji je prepuno izazova, uključujući lokalno nezadovoljstvo i povremeni nasilni otpor.
Održavanje stabilnosti i pružanje osnovnih usluga u ovim područjima ima cijenu, a proširenje ovog modela na Alep i njegovu okolinu vjerovatno bi se pokazalo još zahtjevnijim. Osim toga, Turska bi trebala pružiti stalnu vojnu i sigurnosnu podršku, uključujući kontinuirano naoružavanje pobunjeničkih grupa koje kontroliraju Alep.
Nadalje, održivost ovih dobitaka ostaje neizvjesna. Sirijski režim i njegovi saveznici, posebno Rusija i Iran, vjerovatno neće prihvatiti gubitak Alepa bez snažnog odgovora.
Odlučna kontraofanziva, uz korištenje superiornih zračnih snaga i teškog naoružanja, potencijalno bi mogla preokrenuti dobitke pobunjenika, posebno ako Turska ne nastavi direktnije učešće. Mogućnost savezništva između Assadovog režima i kurdskih snaga protiv Turske i opozicije predstavlja još jedan zabrinjavajući scenario za Ankaru.
Možda najizravniji rizik za Tursku, ukoliko se opozicija raspadne, predstavlja potencijal za obnavljanje priliva izbjeglica.
Ako sirijski režim i njegovi saveznici uspiju povratiti izgubljena područja, gotovo je sigurno da bi nametnuli kolektivnu kaznu stanovništvu u Idlibu i nastojali da ponovo zauzmu cijelu pokrajinu. U takvom scenariju, Turska bi se mogla suočiti s talasom raseljenih Sirijaca bez presedana koji traže utočište preko njenih granica, stvarajući značajne humanitarne i logističke izazove.
Dok se čini da je Erdoganov gambit kratkoročno ojačao njegovu poziciju, mnogo više karata tek treba da se odigra na ovim sirijskim ulozima.
(TBT, TNA)
