KULTURA
Holivud često koristi Bliski istok kao izvor inspiracije,
ali su teme po pravilu obrađene površno, bez uvida u pravu prirodu ljudi i
regiona. Uprkos tome, nešto sprečava proboj islamske kinematografije na Zapad
Foto: Youtube Printscreen/
Od kada su animacija i specijalni efekti dostigli nivo koji
mnogi prije samo tridesetak godina nisu ni sanjali, sve više novca ulaže se u
filmove epske tematike. Jedan od najnepresušnijih izvora za ovaj žanr
predstavlja Biblija . “Noje”, “Egzodus: Bogovi i kraljevi”,
“Mladi mesija”, “Ustali” i “Posljednji dani u
pustinji” samo su neki od novijih filmova baziranih na Starom i Novom
Zavjetu.
Ipak, holivudski režiseri nisu jedini koji inspiraciju crpe
iz religijskih predanja. Filmovi i serije koje dolaze iz islamskog svijeta
doživjeli su nevjerovatan procvat tokom posljednjih nekoliko godina:
“Solomonovo kraljevstvo” postiglo je veliki uspeh u Iranu;
“Šadžarat al Dur” predstavio je nevjerovatnu priču prve muslimanske
kraljice Egipta, dok su “Harat al Šeik” i “Imam Ahmed ibn
Hanbal” oduševili ljubitelje rane islamske historije.
Ali ko pravi ove filmove i zašto oni nisu privlačni
sekularnoj zapadnoj publici?
Islamskoj kinematografiji svakako ne nedostaje novca.
Iranski film “Onaj koji je rekao ne” u kojem je obrađena Bitka kod
Karbale (sukob sunita i šiita 680 godine) navodno je imao budžet od oko 70
miliona dolara; još jedan iranski film “Muhamed: Glasnik Božji” imao
je budžet 40 miliona dolara; također, Katar i Saudijska Arabija su uložili
preko 53 miliona dolara u film “Omar” koji prati život drugog
islamskog kalife Omara Ibn al Kataba.
Ipak, koliko god da su ekstravagantna ova ostvarenja, njihovi
tvorci ciljali su na nešto iznad zabave i profita. Kako je režiser
“Muhameda: Glasnika Božjeg” Madžid Madžidi rekao, cilj ovih filmova
je promocije islamske kulture. Producenti “Omara” tvrdili su da
uopšte ne pokušavaju da ostvare profit, jer “dramska dela se ne posmatraju
sa iz perspektive profita ili gubitka”.
Izjave ovog tipa otkrivaju pravu prirodu islamske
kinematografije – filmovi mogu biti zabavni i donositi zaradu, ali njihov
krajnji cilj je prozelitizam, odnosno preobraćenje pripadnika drugih vjera.
Kako je cio Bliski istok danas zahvaćen negdje pritajenim,
negdje eksplicitnim sukobom sunita i šiita, koji dalje raspiruju Iran i
Saudijska Arabija, bilo je samo pitanje vremena kada će se kinematografija
uključiti u ovu bitku – iransko svećenstvo podržalo je “Onaj koji je rekao
ne”; saudijski šeici finansirali su “Omara”.
Upravo ti aktuelni sektaški konflikti najviše paralizuju
islamsku kinematografiju, čak i u muslimanskom svijetu. “Omar” je
tako doživio veliku popularnost u sunitskim zemljama, dok je u šiitskim naišao
na apsolutno odbavivanje jer ova grupa vjernika smatra Ibn al Kataba
uzurpatorom koji je ukrao presto Aliju, pravom nasljedniku Muhamedovom.
Istovremeno, “Muhamed: Glasnik Božji” osuđen je od strane sunitskog
svećenstva jer navodno predstavlja proroka u “lažnom svjetlu”. Slične
probleme imali su manje više svi tekstovi pomenuti u ovom tekstu.
Imajući u vidu s kakvim se problemima ovi filmovi susreću na
“domaćem terenu”, kolike su šanse islamske kinematografije među
nemuslimanskom publikom? Njihova teologija može otuđiti gledaoce, prije svega
jer su veoma česte reference na događaje i karaktere nepoznate prosječnom
zapadnom gledaocu. Uz činjenicu da muslimani čine manjinu na Zapadu, kao i
uspon nacionalizma i popularizma, veoma je teško za islamsku kinematografiju da
privuče šire mase u Evropi i SAD.
Još jedan problem predstavljaju i restrikcije sa kojima se
režiseri unutar svojih zemalja suočavaju. Naime, muslimani smatraju da je
prikazivanje lidera iz rane historije neprihvatljivo jer se na taj način oni
slave kao bogovi, iako su u stvari samo božje sluge. Ovaj zahtjev čini snimanje
historijskih filmova veoma komplikovanim, što se vidjelo i na primjeru filma
“Onaj koji je rekao ne” gdje je režiser više puta morao da mijenja
scene na zahtjev svećenstva, kako bi se sakrio ili zamaglio lik nekog od
protagonista.
Sve to značajno otežava proboj islamske kinematografije na
zapadno tržište, što je na umjetničkom nivou naročita šteta jer Holivud često
koristi Bliski istok kao izvor inspiracije, s tim što su teme po pravilu
obrađene površno, bez uvida u pravu prirodu ljudi i regiona.
Uprkos tome, islamska kinematografija se neće probiti na
Zapad sve dok režiseri ne nauče da na suptilniji način ukažu na vrline islama,
bez direktnih i slabo poznatih referenci koje odbijaju publiku.
(TBT)
