KULTURA
Bakhchysaraiski dvorac, jedan od bisera Krima, jedini je
sačuvani spomenik krimskotatarske arhitekture. Rezidencija tatarskog kana stara
je oko 500 godina
FOTO: (AP)
1. Jedini na svijetu
To je jedini sačuvani spomenik krimskotatarske dvorske
arhitekture. Podignut je sredinom 16. vijeka. Najstarije građevine na
teritoriji čitavog kompleksa datiraju iz 1530. godine. To su parna kupatila
Sari-Guzelj i velika Kanska džamija. Specijalno za vladara je bila napravljena
loža, ukrašena vitražima i keramičkim pločicama iz Iznika. Džamija se i danas
koristi za muslimanske obrede. „Bakhchysaraiski dvorac nije bio jedina
rezidencija tatarskog kana”, priča Ana Polkanova, zamjenica direktora za nauku
Bakhchysaraiskog zavičajnog muzeja. „Postojalo je još pet takozvanih ’malih
dvoraca’. Dvorac u Bakhchysaraiu je bio glavna rezidencija krimskih vladara.
Podignut je po naredbi Sahiba I Giraja”.
FOTO: (AP)
2. Centar političkog života kanata
Preko 200 godina dvorac je bio centar političkog života
Krimskog kanata. Svaki vladar je gradio nove objekte po kojima je ostao poznat,
i ujedno je učestvovao u formiranju današnjeg izgleda dvorskog kompleksa.
Mnogobrojne fontane i parkovi upućuju na sam naziv dvorca, jer „Bakhchysarai ”
na krimskotatarskom jeziku znači „dvorac-vrt”. Mjesto stvoreno za odmor u hladovini
kao da ovaploćuje predstavu o raju na zemlji.
FOTO: (AP)
3. Neponovljiva arhitektura i vitraži iz 16. vijeka
„Dvorski kompleks je napravljen u arhitektonskom stilu
tipičnom za Krim u pomenutom periodu. Pored administrativnih zgrada u njemu su
bile i lične odaje tatarskog kana i njegove porodice, biblioteka, džamije i
drugi objekti”, kaže Ana Polkanova. Na primjer, Sala Divana je jedna od
najupečatljivijih u dvorcu. Tu su rješavana najvažnija pitanja upravljanja
kanstvom. Kan je sjedio na tronu presvučenom narandžastom čojom i ukrašenom
zlatnim vezom. Najbližim saradnicima je bilo dozvoljeno da sjede na niskim
divanima, a kanovim saveznicima na klupama poredanim duž zida. U odaji su
sačuvani vitraži i tavanica sa reljefnim ukrasima iz 16. vijeka.
U dvorcu je radio poznati neimar Omer. Njegovi likovni
ukrasi su sačuvani na Velikoj kanskoj džamiji i u Ljetnikovcu. On ga je u 18.
vijeku preradio dodavši još jedan sprat – Zlatni kabinet.
4. Spaljen u 18. vijeku
Za vrijeme Rusko-turskog rata Bakhchysarai je zauzela ruska
vojska 1736. godine. „Pod komandom feldmaršala Miniha ruska armija je prvi put
ušla na Krim”, priča stariji naučni saradnik moskovskog Istorijskog muzeja
Genadij Marštupa. „Minih je sa armijom došao do Bakhchysaraia i spalio dvorac i
kansku prijestolnicu. Zatim je Katarini Drugoj poslao raport o „potpunoj
viktoriji”, tj. pobjedi. Kasnije je dvorac obnovljen, ali je sačuvan opis
starog izgleda dvorca, koji je sastavljen po Minihovoj naredbi.
5. Slavan zahvaljujući Alexanderu Pushkinu
Jedan od najpoznatijih spomenika na teritoriji dvorca je
fontana suza. Prema legendi, ona je podignuta po naredbi krimskog kana Giraja u
znak sjećanja na njegovu voljenu, Diljaru Bikeč, pored njenog mauzoleja. Voda
koja kaplje bila je simbol suza, a pehari simbol tuge kojim je ispunjeno srce.
Fontana je 1787. godine, uoči dolaska Katarine II, prenijeta
u zasebno dvorište sa fontanama. Bakhchysarai je 1820. godine posjetio čuveni
pesnik Alexander Pushkin. Nekoliko godina kasnije on je napisao poemu „Bahčisarajska
fontana” („Česma Bakhchysaraia”) i stihove po kojima je ovaj dvorac postao
čuven: „Česmo ljubavi, česmo živa! / Donesoh ti na dar dvije ruže ove…” Već
godinama postoji običaj da se svakodnevno u pehar fontane stavljaju po dvije
ruže.
6. U dvorcu su odsjedali ruski carevi
Često su Bakhchysarai posjećivali ruski monarsi. Za vrijeme
jednog putovanja Katarina II je ovdje provela 3 dana. U znak sjećanja na tu
posjetu postavljen je znak pored puta (takozvana Katarinina milja), kojim je
obilježen caričin put iz Peterburga na Krim. Kasnije su ovdje boravili
Aleksandar I i Aleksandar III, a 1912. godine je Bakhchysarai posjetio i Nikolaj II. U znak sjećanja na
posjete ruskih careva u Bakhchysaraiu su
postavljani spomenici. Na primer, povodom 300-godišnjice doma Romanov od novca
koji su prikupili žitelji Bakhchysaraia 1913. godine je podignuta fontana. To
je bio prvi u nizu spomenika podignutih tim povodom.
(TBT)
