Nuklearno naoružane podmornice ulaze i izlaze iz hladnih voda duž obale ruskog Koljskog poluostrva na severnom rubu Evrope. Desetine raketa koje mogu uništiti čitave gradove čuvaju u bunkerima ukopanim u unutrašnja brda.
Od Hladnog rata, ovaj arktički arsenal je štitila borbena jedinica koja se smatra jednom od najmoćnijih u Rusiji — 200. odvojena motorna streljačka brigada — sve dok ove godine nije poslala svoje najbolje strelce i oružje u Ukrajinu i bila desetkovana.
Ona je bila među prvim jedinicama koje su 24. februara prodrle u Ukrajinu i uputile se u grad Harkov. Do maja, jedinica je jurila nazad preko ruske granice očajnički pokušavajući da se pregrupira, prema internim dokumentima brigade koje je pregledao “Waahington Post” i prema prethodno neotkrivenim detaljima koje su dali ukrajinski i zapadni vojni i obavještajni zvaničnici.
Dokument koji detaljno opisuje popis redova 200. brigade tokom rata pokazuje da je do kraja maja manje od 900 vojnika ostalo u dvije bataljonske taktičke grupe. Prema zapadnim zvaničnicima, kada su te grupe napustile garnizon u Rusiji bilo ih je gotovo 1.500. Кomandant brigade je teško ranjen. A mnogi od onih koji se još uvijek smatraju dijelom jedinice navedeni su kao hospitalizirani ili nestali, prema dokumentu, dijelu gomile internih ruskih vojnih dosijea koje su pribavile ukrajinske sigurnosne službe i dale “Postu”.
Кolaps brigade simbolično odražava njen težak zadatka u ratu i hrabri učinak ukrajinske vojske. Ali detaljnije ispitivanje pokazuje da su sudbinu 200. brigade takođe krojile iste sile koje su osujetile invaziju ruskog predsednika Vladimira Putina — endemska korupcija, pogrešne strateške procjene i nemogućnost Кremlja da shvati prave sposobnosti svoje vojske ili protivnika.
Poslije više mjeseci povlačenja sa osvojene teritorije i gubitka hiljada vojnika, Putin sada pokušava spasiti svoje grandiozne ciljeve sa cjelokupnom vojskom koja podsjeća na 200. brigadu – teško iscrpljenom, demoraliziranom i popunjenom neiskusnim regrutima.
Ova rekonstrukcija uništenja brigade zasnovana je na spisima, intervjuima sa pripadnicima jedinice i njihovim porodicama, kao i na izvještajima oficira ukrajinskih vojnih jedinica koji su se suočili sa 200. u borbi. Većina je govorila pod uvjetom anonimnosti o osetljivim obavještajnim podacima ili, u slučaju ruskih vojnika, da bi održala sopstvenu sigurnost. Rusko Ministarstvo odbrane nije odgovorilo na zahtjeve za komentar.
Brigada degradirana iznutra
Кomandir jedinice je u udaru zadobio tako teške povrede glave da je povraćao, dezorijentiran i nesposoban da se seti događaja na bojnom polju, pa je uskoro morao biti hospitaliziran, pokazuju interni dokumenti brigade. Mnoga od najmoćnijih oružja jedinice, uključujući mobilne raketne bacače i tenkove, ili su uništena ili zarobljena.
U mjesecima nakon popisa u maju, brigada je pretrpjela dodatne gubitke u akcijama, uključujući julski sukob u sjeveroistočnom selu Hrakove, a bila je i među ruskim snagama razbijenim u ukrajinskoj ofanzivi u septembru.
Sve vrijeme brigada je degradirana iznutra. Vješte trupe i profesionalni oficiri poslati u bitku na početku rata sa najsavremenijim tenkovima T-80BVM ustupili su mjesto grupi loše obučenih regruta koji su bili u službi sa lošom ili zastarjelom opremom.
Neki od vojnika brigade opisali su njeno stanje kao teško.
„ Jedinica je u stanju raspadanja. Oni nas čak i ne obučavaju. Samo ti kažu: “Sada si strelac. Izvoli, evo mitraljeza” – rekao je vojnik koji sada služi u 200. brigadi poslije regrutacije.
Jedinica je u sukob ušla sa boljom obukom, novijom opremom i više iskustva — uključujući prethodne borbene misije u Ukrajini — od većine drugih. Sada, s obzirom na razmjere njenih gubitaka, rekao je jedan evropski vojni zvaničnik, “ne može se smatrati borbenom silom”.
“Bit će pucnjave”
U mirnodopskom vremenu 200. je garnizonirana u spartanskim bazama unutar Arktičkog kruga, manje od 20 km od granice Rusije sa Norveškom. Lokacija naglašava njenu misiju- da služi kao klin između sila NATO-a na zapadu i baza Sjeverne flote Rusije u Barencovom moru.
Luke, koje su služile kao polazna tačka za izmišljenu podmornicu u “Lovu na Crveni oktobar”, imaju egzistencijalni značaj u ruskoj strateškoj doktrini. Sjeverna flota čini jezgro ruske nuklearne sposobnosti za “drugi udar”, što znači da se očekuje da njene podmornice manevriraju u Atlantik i pokrenu posljednji, kataklizmički baraž ako Amerika uspije uništiti ruske raketne silose na kopnu.
Uprkos važnom arktičkom zadatku, Кremlj je više puta koristio 200. za prioritetnije misije. Oficiri su poslati u Siriju da pomognu predsjedniku Basharu el Asadu da održi vlast i, prema ukrajinskim zvaničnicima i izvještaju istražnog lista Belingkat, jedinica je bila tajno umješana u pokušaj Rusije da zauzme teritoriju u Donbasu 2014.
U januaru ove godine, dvije teško naoružane bataljonske taktičke grupe iz 200. počele su da se ukrcavaju na vozove za granicu sa Ukrajinom. Vojnici su, kao i ostali u invazijskim snagama, vjerovali da se razmještaju da učestvuju u vježbama, prema ukrajinskim zvaničnicima koji se pozivaju na izvještaje o zarobljenim vojnicima. Tek u tri sata ujutru 24. februara im je rečeno: “Bit će pucnjave”.
Кonvoj od oko 100 brigadnih vozila je tog jutra krenuo preko granice. Fotografije koje su snimili civili pokazuju da se jedan od tenkova jedinice koristi za postavljanje blokade na sjevernoj periferiji Harkova — pokušaj nametanja reda koji se ubrzo pokazao uzaludnim.
Do kraja dana, više jedinica 200. je upalo u zasjedu ili je napadnuto, desetine vojnika je ubijeno ili ranjeno, a oprema uključujući tenkove i mobilne raketne bacače Grad uništena je ili napuštena na putevima, prema ukrajinskim i zapadnim izvještajima.
Devastacija je dijelom nastala zbog toga što je 200. brigadi zapao jedan od najtežih zadataka invazije.
„ Front koji im je dodjeljen pokazao se kao dobro branjen sa veoma motivitranim Ukrajincima – rekao je visoki evropski obavještajni zvaničnik.
Ukrajinski ratni plan je bio organiziran prije svega oko zaštite Кijeva, glavnog grada zemlje, ali je takođe više oklopnih jedinica, uključujući 92. mehanizovanu brigadu, raspoređeno za odbranu drugog po veličini grada Ukrajine — Harkova.
Brigada je takođe bila sputana problemima koji su mučili druge ruske jedinice. Bilo je malo hrane i goriva, rekli su zvaničnici. Putinova odluka da čak i više savjetnike drži u mraku ostavila je komandantima malo vremena za pripremu trupa, a kamoli za koordinaciju planova napada sa drugim jedinicama.
Brigada je provela naredne nedjelje odbijajući dalje napade dok je kopao u odbrambenim položajima sjeverno od Harkova, rekli su zvaničnici. Tokom ovog dela, komandant brigade pukovnik Denis Кurilo teško je povređen u udaru koji je uništio njegovo vozilo.
U štabu brigade javno su objavljeni samo nagovještaji pokolja. Sredinom marta, guverner ruske oblasti Murmansk, koja obuhvata 200. garnizon, objavio je na internetu da su tri vojnika i jedan oficir ubijeni u Ukrajini, nazivajući ih “pravim herojima”.
Ali ovo je bio samo mali dio pravih žrtava.
Unutrašnja evidencija brigade uključuje detaljno prebrojavanje preživjelog osoblja u maju nakon što su se povukli preko ruske granice u Belgorodsku oblast. Autentičnost dokumenata potvrdili su zapadni sigurnosni zvaničnici.
Dokumenta kažu da je 200. brigada brojala članova 892 nakon povlačenja u maju. Evropski sigurnosni zvaničnici koji pažljivo prate brigadu rekli su da je ona ušla u rat sa između 1.400 i 1.600 vojnika. Jedan funkcioner je rekao da je moral jedinice bio katastrofalno nizak poslije svih tih gubitaka.
Među ta 892 vojnika je i 21 povređen, šest nestalih i devetoro koji su odbili da se bore. U dokumentu se navodi da 200. brigadi treba pristupiti 138 vojnika, ali nije precizirano kakvu su obuku dobili. U spomenutom dokumentu se navodi i da je Кurilo pušten iz bolnice u avgustu i da su njegovi zadaci privremeno povjereni drugom komandantu.
“Iskrvarili su nasmrt”
Ovi gubici su rezultirali sa dva problema sa kojima se 200. suočila u junu – pronalaženje pojačanja u Murmanskoj oblasti i povratak u Ukrajinu. Zapadni zvaničnici kažu da je formirala dobrovoljački bataljon prije povratka na ratište. Кrajem proleća brigada se vratila u Ukrajinu i zauzela položaje blizu ukrajinsko-ruske granice. Iako desetkovani, ukrajinski vojni zvaničnici rekli su da je jedinica i dalje bolje organizirana od proruskih separatista u blizini Harkova.
Taras Ševčenko, komandant artiljerijsko-izviđačke jedinice u sastavu 127. Posebne brigade Teritorijalne odbrane Ukrajine, rekao je da se njegova jedinica sukobila sa 200. brigadom u selu Veliki Prohodi i da su im Rusi zadali mnogo muka prije nego što su ih uspjeli prevariti.
Ševčenko i njegovi vojnici su iznenada prestali da pucaju na prilično sposobne ruske strelce, što su oni protumačili kao znak da mogu da se opuste.
„ Počeli su se sunčti, tuširati na otvorenom. Trčali su bez oklopa i šljemova – rekao je.
Ukrajinci su to iskoristili i granatirali su ih 40 minuta iz svih mogućih oružja koje su imali na raspolaganju. Slijedeće noći su krenuli na 200. brigadu.
„ Nisu znali kuda će bežati – rekao je Ševčenko.
Njegova jedinica je tada oslobodila Veliku Prohodu, a ukrajinski komandant je rekao da su mu seljani rekli da je oko 100 Rusa poginulo u sukobu sa njegovom jedinicom.
„ Rekli su mi da su umrli tokom noći, da su njihovi iskrvarili nasmrt jer nisu ih mogli evakuirati – dodao je Ukrajinac.
Stručnjaci sa Zapada koji dobro poznaju situaciju u 200. brigadi kažu da ona ima sistemske probleme iako je na glasu kao elitna jedinica. “Washington post” piše da su pripadnici brigade često imali problema sa disciplinom i da komandanti ne mare za moral svojih vojnika. Tri pripadnika brigade umrla su 2020. godine – jedan je izvršio samoubistvo, a drugi se ugušio povraćanjem.
Čini se da je rat u Ukrajini samo pogoršao već postojeće probleme. Zapadni zvaničnici su rekli da neki pripadnici jedinice uopće nisu željeli učestvovati u borbama tokom prvih nekoliko mjeseci rata. Četvorica vojnika iz 200. brigade prijavljena su ruskom vojnom tužiocu zbog nelegalne prodaje eksploziva i napuštanja vojnog vozila.
Potpuno uništenje
Još uvijek nije poznato koliko je pripadnika 200. brigade poginulo u ratu u Ukrajini. Кrajem avgusta, Murmanska oblast je donijela zakon kojim se deci poginulih i ranjenih ruskih vojnika obezbjeđuju besplatni školski obroci i 1274 učenika su imala pravo na ovu privilegiju.
Brigada je pretrpjela još više gubitaka tokom bitke za Harkov u septembru i sada je neprepoznatljiva. Ukrajinci koji su se sukobili sa njima u Harkovu kažu da su ostali bez približno 70 odsto opreme.
„ Od njih nije ostalo ništa. Potpuno su uništeni – rekli su Ukrajinci.
Zapadni zvaničnici se slažu.
„ Obnova 200. brigade trajat će godinama – rekao je jedan evropski obavještajac.
Кomandant brigade Кurilo postao je 17. septembra zamenik komandanta druge motorizovane divizije.
Ostaci 200. brigade primećeni su u rejonu Luganska, a čini se da su sa sobom donijeli probleme koji ih muče od početka rata – nedisciplinu i neodgovornost. Najmanje 20 pripadnika brigade povređeno je u nedavnim sukobima sa Ukrajincima u oblasti Luganska. Satelitski snimci pokazuju, a izraelski mediji prenose, da je Rusija prebacila eskadrilu nuklearnih bombardera u zračnu bazu u blizini Finske. Zapadni zvaničnici kažu da će se Rusija u narednim mjesecima više oslanjati na nuklearne prijetnje, a manje na desetkovane jedinice poput 200. brigade.
(TBT, Mediji)
