Piše: Saffron O’Neill, thebosniatimes.ba
Ako ste pratili britanske novine u očekivanju toplotnog talasa, vjerovatno ste vidjeli naslove o nečuvenoj prirodi predstojeće žege, o šteti koju će ona nanijeti živim bićima i sredstvima za život, pa čak i o smrtnim ishodima koje će izazvati. Ali tu priču uglavnom prate slike ljudi koji se zabavljaju na pasjoj vrućini: djece koja se brčkaju u gradskim fontanama, krcatih plaža, plavog mora, azurnog neba bez oblačka i uživancije u odmoru tokom žarkog ljeta.
Način na koji mediji izveštavaju o klimatskoj prijetnji odražava i oblikuje način na koji se društva bave tim pitanjem. Iza svake fotografije koja se pojavi u medijima stoji neka osoba koja odslikava i učvršćuje predstave društva o poremećaju klime. Slike su ključni dio medijske komunikacije: često dinamične i živopisne, one uvlače čitaoce u priču i pomažu im da je zapamte.
Fotografije utiču i na proizvodnju vijesti jer upečatljive slike pomažu da se priča popne na medijskoj ljestvici. Pomislite na čoveka koji blokira tenkove na pekinškom trgu Tinanmen, na devojčicu koja bježi iz sela spaljenog napalmom u Vijetnamskom ratu, na dim koji kulja iz kula bliznakinja.Te slike postaju dio naše kolektivne svjesti – pomoću njih pamtimo snagu protesta, užase rata i trenutak u kom se sve promjenilo. Guardian je shvatio da i slike klimatske krize mogu imati tu snagu i njegovi urednici su 2019. godine donijeli odluku da preispitaju fotografije koje prate klimatske priče.
Naše novo istraživanje, koje je predvodio Univerzitet Eksetera, osvjetljava pitanje kako evropski mediji vizuelno predstavljaju vijesti o ekstremno visokim temperaturama. Istraživali smo medijsko pokrivanje te teme u Velikoj Britaniji, Holandiji, Francuskoj i Njemačkoj tokom ljeta 2019. Važno je napomenuti da smo uzeli u obzir samo članke u kojima su spomenute obje ključne riječi – i „toplotni talas“ i „klimatska promjena“ – jer smo smatrali da odgovorno i tačno izvještavanje o opasnostima od ekstremno visokih temperatura mora bar aludirati na to da toplotni talasi postaju sve duži, češći i intenzivniji zbog poremećaja klime.
Otkrili smo dva pristupa vizuelnom pokrivanju te teme. Prvi koristi fotografije iz kategorije „zabava na suncu“, koje su prikazivale toplotne talase kao priliku za uživanje. U sve četiri zemlje većina tih fotografija je prikazivala ljude koji se zabavljaju u vodi ili pored nje. Činjenica da je to bilo posebno izraženo u Velikoj Britaniji možda nam govori nešto o tome kako britanska kultura opisuje doživljaj vrlo toplog vremena u historijski blagoj klimi.
Drugi pristup je bio usmjeren na „ideju žege“, vizuelno prikazanu crvenim i narandžastim bojama, koje su (u zapadnim kulturama) obično povezane s ekstremno visokim temperaturama ili opasnošću. U tom vizuelnom diskursu uglavnom nema ljudi; to su najčešće generičke fotografije termometra sa zasljepljuće vrelim suncem u pozadini. Ako se na slici ipak nađu ljudi, to su depersonalizirane siluete naspram sunca: lica im se ne vide.
U sve četiri zemlje uočen je nesklad između teksta i pratećih vizuelnih elemenata. Dok su naslovi i tekst ispod fotografija saopćavali vijesti o nečuvenoj žezi, osetljivim osobama, pa čak i smrtnim ishodima, fotografije su prikazivale ljude koji se zabavljaju dok na pripeci provode godišnji odmor.
To je problematično na dva načina. Prvo, otklanjajući brige o ranjivosti, takav pristup marginalizira iskustva onih koji su posebno osjetljivi na toplotne talase: starih, male djece i beba, ljudi sa zdravstvenim problemima i onih koji žive u stanovima lošeg kvaliteta – dakle, svih onih koje ekstremna toplota najviše ugrožava.
Drugo, postoji razlika između sjevernih Evropljana koji jedva čekaju „normalan“ period sunčanog, stabilnog letnjeg vremena (znam – i sama sam to željela poslije duge, često sumorne kišovite zime u Devonu) i onih reportaža koje, u manjoj ili većoj mjeri, izražavaju radost zbog izgleda na mnogo topliju, klimatski promjenjenu budućnost. Bilo da se ekstremna toplota vizuelizuje fotografijama ljudi na plaži ili da na slikama nema ljudi, nedostaje nam prilika da zamislimo održiviju budućnost.
Informativni mediji ipak ponekad vizueliziraju toplotni talas na drukčiji način. Holandski list Algemeen Dagblad proizveo je vizuelne priče o realnosti života u uslovima ekstremno visoke temperature. Članovi mlade porodice nisu prikazani u redu za sladoled po lijepom ljetnjem danu, već u svom domu, gdje se, ispod ventilatora, očigledno ne provode dobro.
Drugi su slikama dočaravali moguća rješenja za koja se mnogi zalažu; na primjer, klimatizirane javne prostore koji su otvoreni kao pomoć starijem lokalnom stanovništvu da se izbori sa žegom, ili sive gradske ulice kojima je urbani projekat ozelenjavanja udahnuo novi život jer smanjuje ostrvski efekat gradske žege.
U nedavnom medijskom izvještavanju o toplotnom talasu na indijskom potkontinentu, korištene su upečatljive ilustracije lokalnog života u vrijeme vrućina: izmučene radnike pod usijanim vedrim nebom, puteve koji se tope od žege, ljude u potrazi za hladom i vodom. Sve to nam pokazuje da „zabava na suncu“ nije neizbježan način ilustriranja ekstremne toplote.
Da se razumijemo, ovo nije poziv medijima da uklone sve slike ljudi koji uživaju na plaži po vrelom danu; ali prevelika količina takvih slika – posebno kad se njima ilustriraju tekstovi o opasnostima od toplotnih talasa – izostavlja važan dio priče.
Ne zabavlja se svako za vrijeme toplotnih talasa izazvanih klimatskim promjenama – za osjetljive ljude oni mogu biti smrtonosni. Srećom, ima znakova napretka; urednici, novinari, fotografi koji prodaju svoje fotografije preko stok platformi, kao i šire društvo, počinju kritički razmišljati o slikama koje se koriste za vizuelno predstavljanje ekstremne vrućine. Informativni mediji i društvene nauke mogli bi sarađivati na sastavljanju cjelovite priče o ekstremnom vremenu.
Autorka je profesorka geografije na Univerzitetu Eksetera.
(TBT, The Guardian)
