U ukupnom historijskom razvoju Tuzle, već od 1565. godine, nakon progona iz Španje, iako u broju stanovnika malobrojni,veoma znakovito sudjeluju Jevreji Sefardi, a nakon dolaska Austro-Ugarske i Jevreji Aškenazi.Oni su iz razvijenijih evropskih država sa sobom donijeli i nova znanja u trgovini,zanatstvu, obrazovanju, industriji, bankarstvu, arhitekturi, uopšte u evropskom načinu života i ponašanja, na koji način su ostavili vidljiv historijski trag.
Početkom prošlog stoljeća , u Tuzli su osnovane dvije Jevrejske opštine:Sefardska i Aškenazijška, sa dvije Sinagoge.Početkom 1938.godine,kad je fašizam duboko i široko bio prisutan i u jugoslovenskom društvu, nastaju prvi napadi na Jevreje, njihove kuće, zanatske radnje, sinagoge i druge objekte.
Početkom 1941. godine ustaše su zapalile sinagoge što je bio znak da se sprema pogrom 120 Sefarda i oko 400 Jevreja Aškenaza. Tako je i bilo.Više od 300 Jevreja je deportovano u nacističke koncentracione logore iz kojih se nikad nisu vratili u Tuzlu.Jedan broj Jevreja su spasili Mustafa Mujbegović, muftija Kurt, Ratimir Deletis i drugi antifašisti dok se oko 20 Jevreja priključilo partizanskim jedinicama. Kod nekadašnje željezničke stanice u Tuzli, preko puta današnje zgrade MUP-a TK, nalazi se spomenik, rad akademskog slikara Đorđa Jelisića, u obliku suze, koja simbolizira tugu za sudbinom Jevreja .
-Na osnovu razgovora sa Marinom Rajner, predsjednicom Jevrejske opštine Tuzla i drugim članovima, dobio sam usmenu i pismenu saglasnost da na sjednici Gradskog vijeća pokrenem inicijativu da se na prostoru kod nekadašnjeg Express restorana,danas Narodne kuhinje, gdje je bila Sinagoga, podigne spomen-obilježje koje će sve građane Tuzle podsjetiti na vjekovno prisustvo Jevreja na ovom prostoru.To je dug prema našim sugrađanima Jevrejima i njihovoj svijetloj, časnoj prošlosti.To je i dug prema historiji našeg grada u kojoj je vidljiv i rukopis Jevreja. To je i obaveza ovog sastava Gradskog vijeća!-rekao je, među ostalim, vijećnik prof.dr. Zijad Rifatbegović zadnjoj na sjednici Gradskog vijeća .
Njegova inicijativa je jednoglasno podržana.Uz to, vijećnici su donijeli i odluku da se izdvoji pet hiljada maraka kako bi se što prije podigla zaštitna ograda oko Jevrejskog groblja.
-Raduje me što je inicijativa prof.dr. Zijada Rifatbegovića naišla na jednoglasnu podršku Gradskog vijeća.Nadam se da će biti vraćeno i zemljište u centru grada na kojem je bila Sinagoga, kao i da će Jevrejska opština Tuzle dobiti nadoknadu i za dva njena stana koji su prodati u procesu privatizacije, kaže gospođa Marina Rajner, predsjednica Jevrejske opštine Tuzla koja broji nešto više od stotinu članova.
Ove lijepe geste prema Jevrejima jeste i dug poštovanja prema velikim zaslugama koji imaju u historiji Tuzle.Također, vraćanje imovine jevrejskoj zajednici jeste i jedan od uvjeta za put u Evropsku zajednicu.
(TBT, E.A)
