KOLUMNA
Dvije države članice, Mađarska i Poljska, dovode u pitanje mukotrpno stečene demokratske norme Evrope i time obezvrjeđuju samu svrhu postojanja evropskih integracija
Piše: Guy Verhostadt, thebosniatimes.ba
Iz ruševina dva svjetska rata, Evropske zemlje su sjedinile snage u cilju formiranja najvećeg svjetskog eksperimenta ujedinjavanja, suradnje i zajedničke suverenosti. Međutim, uprkos zadivljujućim postignućima u posljednjih par decenija, čini se da evropskom projektu prijeti raspad.
Neriješena ekonomska kriza, problem imigranata, sve lošije sigurnosno stanje i zastarjeo integracijski proces stvorili su širom Evrope jedno toksično, nestabilno političko okruženje koje samo podstiče populističke i nacionalističke težnje.
Dvije države članice, Mađarska i Poljska, dovode u pitanje mukotrpno stečene demokratske norme Evrope i time obezvrjeđuju samu svrhu postojanja evropskih integracija.
U Mađarskoj, vlada premijera Viktora Obrana sistematski je napala liberal-demokratske vrijednosti Evrope. Otkako je iznova izabran za premijera 2010. godine, Orban je Mađarskoj nametnuo striktno nacionalistički pravac i iskoristio imigrantsku krizu kako bi u državi utemeljio taj „sindrom žrtve“ koji mu pomaže da održi podršku javnosti.
U ovom procesu su zanemarena osnovna ljudska prava, medijske slobode su ograničene, izbjeglice su demonizovane, a Orbin i dalje svim silama nastoji oslabiti Evropsku Uniju. Pokušaji EU da odvrati Orbana od njegovih stavova su ga samo osnažili da nastavi sa svojim napadima na demokratske norme.
U međuvremenu se demokratska kriza pojavila i u Poljskoj, počevši od oktobra prošle godine kada je Pravo i pravda (PiS), euroskeptična stranka koja se protivi imigracijama, osigurala sebi parlamentarnu većinu obećavajući sprovođenje populističkih ekonomskih akcija i „stavljanje Poljske na prvo mjesto“. Međutim, otkako su izabrani, jedino što sprovede jesu napadi na poljski ustav.
Pokušaj poljskog zakonodavstva da izvrši reformu Ustavnog suda osuđen je od strane tog suda i Venecijanske komisije, evropskog odbora za demokratiju kroz pravo. Vlada je uspješno spriječila Sud da donosi odluke o ustavnosti zakonodavstva i time oslabila jedan od stubova demokratske vladavine prava, donoseći problem kako za Poljsku, tako i za ostatak Evrope.
Mađarska i Poljska su lideri agende krajnje desnice koja se širi cijelom Evropom, sprovođena od strane stranaka koje iskorištavaju politički vakum nastao zbog nemogućnosti Evropske Unije da riješi problem finansijske i imigrantske krize. Šta je onda potrebno da se situacija promijeni?
U demokratskim zemljama, od ključnog je značaja da se s neprijateljima demokratije bori demokratskim mjerama. Ono što je također od ključnog značaja jeste pritisak od strane cijelog svijeta na narod Mađarske i Poljske kako bi shvatili da nacionalizam može ponuditi samo lažnu sigurnost i manjak ekonomskog značaja u današnjem globaliziranom svijetu. Obje zemlje, smještene u srcu Evrope, profitirale su u ogromnim razmjerama i u svakom smislu od EU članstva i takva prilika za daljnji napredak se ne smije tek tako odbaciti.
Mađari i Poljaci su odbili međunarodnu izolaciju 1989. godine. Nakon pada Željezne zavjese obje zemlje su postale čvrsti saveznici NATO-a, prije nego su se pridružile EU. Bezbroj je geopolitičkih i sigurnosnih razloga za evropsko jedinstvo, a Evropa se ne može ujediniti bez Mađarske i Poljske.
Međutim mi, a posebno narod Mađarske i Poljske, ne smijemo zaboraviti da je NATO, kao i EU, osnovan na principima demokratije, ličnih sloboda i vladavini zakona. Vlada koja odbacuje te principe uništava povezanost i solidarnost saveza. Bilo bi nezamislivo da se lideri NATO saveznica pridruže planiranom liderskom samitu u Varšavi, u junu, ukoliko Poljska ostane u ovoj ustavnoj krizi sa vladom koja odbacuje vladavinu prava i mišljenje cijenjenog međunarodnog tijela.
Mađare i Poljake treba napomenuti da ruski predsjednik Vladimir Putin aktivno radi na tome da pocijepa i oslabi EU i NATO. Ukoliko Evropa bude na udaru od strane Kremlja, Poljska i Mađarska će morati da se čvrsto drže osnovnih vrijednosti i principa ovog saveza.
Također je neophodno da sama EU razvije bolji mehanizam za očuvanje vladavine prava širom Unije. EU ima mehanizme za regulaciju ekonomske politike i jedinstvenog tržišta. Međutim, Evropa je uvijek bila nešto više od ekonomskog projekta; to je unija vrijednosti koje nijedna članica ne smije prekršiti bez posljedica.
Vlade se formiraju i raspadaju, a političari dolaze i odlaze. Međutim, demokratske institucije se moraju poštediti političkih uplitanja. Ono što je tužno je činjenica da kad bi danas aplicirale za ulazak u EU, ni Mađarska niti Poljska ne bi bile primljene. Njihov narod bi trebao dobro da razmisli o značenju toga. Njihovi trenutni lideri tvrde da brane nacionalni interes, ali pitanje je da li je tim zemljama zaista u interesu da ih Sjedinjene Države, NATO i ostatak Evrope naprosto marginaliziraju.
/Autor je bivši belgijski premijer, predsjednik Saveza liberala i demokrata u Evropskom Parlamentu (ALDE)/
(The Bosnia Times, ©Project Syndicate, Prevela Esma Latić)
