GEOPOLITIKA
Ko je kontrolisao
morske prolaze, stvarao je moćna carstva; ko ih je gubio, ostajao je bez moći.
Moreuzi su često igrali presudnu ulogu u historiji civilizacije, a ovo su neki
od najvažnijih
FOTO: ( AP)
Kroz čitavu
historiju, sudbine carstava i civilizacija zavisile su od nekoliko kilometara
mora. Velika Britanija kakvu poznajemo ne bi postojala da nije Lamanša, Evropa
također da nije Bosfora i Dardanela. Moderna historija Istočne Azije oblikovana
je kanalom koji razdvaja komunističku Kinu od nacionalističkog Tajvana.
Malajski prolaz u blizini Singapura krojio je sudbinu sila kao što su udaljena
Mletačka republika i Kraljevina Portugal.
Koji tjesnac ili
prolaz je najviše uticao na trgovinu, rat, carstva i civilizaciju, teško je
reći, ali ovo su neki od najvažnijih:
FOTO: (Wikipedia)
BOSFOR I DARDANELI
Drevna Atina
njegovala je mnoge discipline – od filozofije do drame – ali ono što nikako
nije uspjevala jeste da samostalno prehrani svoje građane. Vjekovima je Atina
zavisila od uvoza hrane sa Ponta (današnja sjeverna Turska) na obali Crnog
mora, a da bi mogla uspješno da dopremi hranu u svoje luke, Atina je morala da
kontroliše Helespont, odnosno Bosfor i Dardanele.
Iako je atinska
katastrofa u Sirakuzi tokom Peloponeskog rata bila jedna od najgorih vojnih
poraza u historiji, ono što je Atinu dovelo do totalnog poraza jeste upravo
zauzimanje Helesponta od strane Spartanaca.
Nije nerazumno
pretpostaviti da bi današnji svijet bio neprepoznatljiv da Atina nije držala
Helespont, bez kojeg bi vjerojatno ostala nerazvijeni, despotski polis koji ne
bi dao ni jedno od imena kao što su Solon, Perikle, Platon ili Aristotel. Čak
ni sama Zapadna civilizacija kakvu danas vjerovatno poznajemo ne bi postojala.
Ako pogledamo
savremeni svijet, najveća noćna mora Kine jeste 7. flota Sjedinjenih Država u
Malajskom prolazu. Osim toga, zapadni stratezi budno motre na Hormuz – ključni
moreuz kojim godišnje prođe veliki broj naftnih tankera. Ali koliko god
Malajski prolaz, Hormuz, Bab el Mandeb i Kategat bili strateški važni, ni jedan
od njih nije toliko egzistencijalno bitan koliko je Helespont bio za drevnu
Atinu.
Također, Bosfor i
Dardaneli danas su presudni za Rusiju kao jedini izlaz iz Crnog mora u
Mediteran, što se pokazalo kao odsudno u sirijskoj kampanji. Saobraćaj kroz
ovaj moreuz regulisan je međunarodnim pravom upravo zbog strateške važnosti za
crnomorske države.
FOTO: (
Wikipedia)
LAMANŠ
Lamanš, odnosno
Engleski kanal vjekovima je štitio Britansko ostrvo od invazija iz Evrope, a ni
fanatični osvajači kao što su Napoleon ili Hitler nisu mogli da ga pređu i
izvedu uspješan napad na Britaniju.
Napoleon je
jednom prilikom navodno rekao: “Budimo gospodari kanala na šest sati i
bićemo vladari svijeta”.
(The Bosnia
Times, Newsweek)
