Sedmog januara 2016. grupa turista je krenula posjetiti Chapmanov baobab, drvo koje je među najstarijim i najmoćnijim u Africi.
Vidljivo i kilometrima daleko, služilo je kao orijentir koji je koristio čak i David Livingstone.
Šupljina unutar debla – čiji je obim veći od 25 metara – navodno je bila prva pošta na kontinentu.
Bocvana drvo smatra nacionalnim spomenikom i promovira ga kao atrakciju.
Dok su se tog dana posjetioci približavali drvetu, čuli su užasan zvuk, nalik na zaglušujuću grmljavinu. Chapmanov baobab je pao.
Drvo je bilo staro oko 1.400 godina i njegov gubitak je izazvao veliku žalost.
Ali to nije bio izoliran incident. Širom Afrike, najstariji i najveći baobabi počeli su umirati, pokazalo je istraživanje objavljeno u junu u žurnalu Nature Plants.
Naučnici vjeruju da su duge suše i sve više temperature osušile drveće toliko da nije moglo podnijeti težinu svojih masivnih debala.
“Najveće i najstarije drveće je osjetljivije na promjenljive klimatske uslove zbog svojih velikih dimenzija”, rekao je Adrian Patrut, hemičar sa Univerziteta Babes-Bolya iz Rumunije i autor studije.
Kada je Chapmanov baobab pao, dr. Patrut je otkrio da je imao samo 40 posto vode u sebi u odnosu na 79 posto koliko imaju zdravi baobabi.
Patrut i njegove kolege nisu planirali da dokumentiraju smrt afričkih “drvenih slonova”, kako se ovo drveće naziva.
Zapravo su željeli da im odrede starost. “Postoje neke bajke i folklorne priče da je ovo drveće staro i po 6.000 godina”, rekao je Karl von Reden, koautor studije.
Baobabi ne prave godove, tako da su naučnici 2005. počeli da prikupljaju uzorke sa više od 60 najvećih baobaba – onih kod kojih je obim bio najmanje 20 metara.
Najstariji, pronašli su, imao je oko 2.500 godina.
Tim je uporedio nivo ugljika 14 sa najstarijih dijelova ovih baobaba sa uzorcima drugog drveća čije su godine izračunate brojanjem prstenova.
Naučnici su također potvrdili da se jedinstvena struktura ovih biljaka – oni su uglavnom prazni unutra – stvara kada drveće pravi nove slojeve stabla u obliku prstenja. Tokom vremena, ovi se slojevi mogu stopiti i stvoriti zatvoreni ili otvoreni krug.
Ali, kako je studija napredovala, stručnjaci su bili šokirani kada su neki njihovi subjekti počeli padati.
Osam od 13 najstarijih i pet od šest najvećih umrlo je ili se djelimično srušilo u poslednjih 13 godina.
Drveće nije palo samo od starosti, ubijeđeni su naučnici.
“Činjenica da je ovo drveće iznenada umrlo na početku ovog vijeka je po meni kanarinac u rudniku”, rekao je dr. von Reden.
Iako njegove kolege i on tek trebaju utvrditi šta je izazvalo smrt ovih dugovječnih biljaka, oni su prilično sigurni da nije posrijedi nikakvo oboljenje.
Izgleda da su glavni krivac klimatske promjene.
“Nova studija, rekao bih, jasno povezuje da smrt hiljadugodišnjih baobaba korelira sa kombinacijom porasta temperature i sušom kakva nije zabilježena u dosadašnjoj historiji”, navodi Jens Gebauer, hortikulturolog na Univerzitetu primenjenih nauka Rhine-Waal, koji nije učestvovao u ovoj studiji. “Ova otkrića su od velikog značaja ne samo za naučnu javnost, već i za afričke zajednice, pošto je baobab veoma važna biljka za mnoge afričke nacije.”
Zasad se čini da su mlađi baobabi pošteđeni, ali moguće je da je samo pitanje vremena kada će i oni početi kolabirati kao starije kolege.
Baobabi su često dom velikom broju životinjskih vrsta, uključujući šišmiše i pčele.
Ljudi ih takođe cijene.
Drevni baobabi su teme lokalnih priča i mjesta ceremonija. Tu se održavaju sastanci, tu se odigravaju zborovi, tu se dogovaraju pitanja koja su od nasušnog značaja za narode koji žive na ovim prostorima.
U vremenima gladi, njihovo sjeme je hranilo ljude i divlje životinje, a njihova kora, koja se može skinuti a da se ne povrijedi drvo, izvor je hranljivih sastojaka i vode za slonove.
Uz utjecaj na ljude i prirodnu okolinu, tu je i pitanje simboličnog gubitka, kaže Jack Pettigrew, profesor sa Univerziteta Queensland koji proučava baobabe. “Uznemirujuće je gledati kako najveće, najstarije drveće na svijetu umire.”
