ANALITIKA
Corbyn je uveliko na tapetu medija, koji su do sada prošli kroz sve faze animoziteta prema njemu: od preneraženosti, preko panike, do prezira. Negativan stav ne odašilju samo štampa i talasi reakcionarnih novinskih grupa koje su u vlasništvu milijardera, nego svi veći listovi
FOTO: (Corbyn)
Piše:Alex Nunns; thebosniatimes.ba
Nekoliko sati nakon što je 12. septembra izabran za predsjednika Laburističke partije, Jeremy Corbyn se obraćao hiljadama demonstranata okupljenih na londonskom Trgu parlamenta u znak podrške izbjeglicama i pravu na azil. Dok je govor privodio kraju, s druge strane bine grupa mladih aktivista u crvenim „Tim Corbyn” majicama bila je zauzeta uspostavljanjem sigurnosnog kordona kojim će novog lidera ljevice sprovesti kroz užarenu masu njegovih pristalica i televizijskih, novinarskih i kamera selfi amatera.
Tri mjeseca ranije, u junu, nakon još jednog mitinga održanog na istom mjestu, Corbyn se ležerno šetao tamo-amo i uživao u ćaskanju sa ljudima iz publike. Ništa nije ukazivalo na to da će ovaj skupštinski veteran, dostojan poštovanja ali i skroman predstavnik lijevog krila laburista, uskoro izbiti na čelo glavne snage koja se protivi Njenom veličanstvu. Ovaj kandidat slabih izgleda, kog su kolege iz donjeg skupštinskog doma decenijama marginalizovale, a mediji ignorisali, napravio je proboj od-usta-do-usta koji se graniči sa fenomenom, osvojivši 59.5% glasova u prvom krugu i izvrgnuvši ruglu glavnog rivala kog je ostavio 40 procenata iza sebe, na samo 19%. Ovo je pobjeda bez presedana u historiji Ujedinjenog Kraljevstva.
Junski skup pružio je prve indicije da bi moglo da dođe do neobičnog razvoja. Organizovan nedugo poslije pobjede konzervativaca na majskim parlamentarnim izborima, u trenutku kada je ljevica bila poražena i deprimirana, ovaj miting protiv „mjera štednje” privukao je, na svačije iznenađenje, stotine hiljada ljudi – potencijalnih Corbynovih glasača. „Bio je to pokret ljudi koji su tragali za zajedničkim domom”, objašnjava nam komičar Mark Stil, suosnivač Narodne skupštine (People's Assembly), saveza grupa i sindikata koji je sazvao miting. „Niko nije mogao da predvidi ovakav rasplet, ali eto nas.”(1)
To što se ovaj pokret uobličio u kampanju za izbor Corbyna moglo bi dodatno da nas zbuni, budući da je ovaj čovjek antiteza stereotipnog vatrenog ljevičarskog tribuna. U nedostatku harizme jednog Aleksisa Tziprasa ili oratorskih vještina svog mentora Antonija (Tonija) Bena, historijskog lidera laburističke ljevice iz 1979. i 1980, Corbyn nije predstavljao a priori prijetnju svojim kolegama i konkurentima iz redova laburističke elite. Pa ipak, njegov neposredan stil, lišen jeftinih poteza, pokazao se kao vrijedno preimućstvo, istakavši ga u odnosu na medijski utrenirane trgovce koji su deo britanske političke klase.
Umjesto da se igra mađioničara, Corbyn je odabrao da se postavi kao gromobran spreman da uhvati naelektrisanje već prisutno u vazduhu. Njegove pristalice potiču iz svih generacija i miljea, ali je posebno snažnu podršku pronašao u tri grupacije. Prvo, među omladinom osuđenom na neoliberalnu kontraofanzivu koja je nastupila nakon 2008, sa degradiranim radnim mjestima i preskupim kirijama. Nije slučajnost to što je tipična Corbynova pristalica mlada, dobro obrazovana i zaposlena u kafiću. Ta generacija politizirala se u sukobima izazvanim utrostručenjem školarina 2012. godine (2), što je dovelo do teškog generacijskog besa i do studentskih protesta, radikalnijih u odnosu na one na koje je ova zemlja navikla.
Drugi stub njegove političke baze je antiratni pokret. Corbyn je predsjedavao koalicijom Stop the War („Zaustavimo rat”), koja je 2003. organizovala velike, dvomilionske demonstracije protiv invazije na Irak – najveći masovni protest u britanskoj historiji. Koordinatorka koalicije, Lindsey German, ocjenjuje da je nasljeđe ovih demonstracija „značajno doprinijelo” Corbynovoj kampanji. „Potezi Laburističke partije zgadili su je ogromnom broju ljudi. Oni nisu podržavali Tonija Blera, kako nam kaže. Dosta starijih članova napustilo je partiju zbog Iraka i sada joj se vraćaju.”
Britanski mediji po automatizmu zgodno izbjegavaju da spomenu značaj ovih demonstracija, bez kojih Corbynov fenomen nije moguće razumjeti. Novi lider laburista do sada se obratio velikom broju demonstranata okupljenih oko različitih ciljeva – od Palestine, do institucija za mentalno zdravlje – tako da je nakon proglašenja kandidature mogao da računa sa velikim talasom simpatija.
Treću grupaciju čini sindikalni pokret. Ovo ne iznenađuje: u javnom sektoru, gdje je i dalje moguće čuti glas sindikata, plate su godinama zamrznute, dok su mnoge usluge ukinute ili privatizovane. Nekoliko sindikata sada predvode generalni sekretari koji se jasno pozicioniraju na ljevici. Ispustivši iz vida ovu rekonfiguraciju, laburistički baroni bili su u šoku kada su dvije vodeće sindikalne centrale u zemlji, Unison-a i Unite-a, pod pritiskom iz svojih baza odlučile da stanu iza Corbyna.
Ova promjena raspoloženja osjetna je i drugdje u Evropi. Ujedinjeno Kraljevstvo se izdvaja političkom tradicijom koja do sada nikada nije pridavala značaj partijama koje stoje lijevo od laburista. Britanski većinski izborni sistem (first past the post) – ili biranje jednog imena, u jednom krugu, u svakoj od oblasti – garantuje da će manje formacije, poput Zelene partije, ostati van parlamenta. Tu nema nade za izborni proboj ekvivalenata Sirize ili Podemosa. U tome nije uspela čak ni Partija za nezavisnost Ujedinjenog Kraljevstva (UKIP), locirana na drugoj strani političkog spektra. Protivljenje neoliberalnim mjerama stoga se uglavnom iskazuje unutar Laburističke partije, za koju je veliki broj ljudi smatrao da je nepovratno „blerizovana” (3).
Međutim, priliv novih članova i promjena u sistemu za izbor predsjednika transformisali su Laburističku partiju. Ovog puta je bilo koji građanin mogao da učestvuje u glasanju, a jedini preduslov bio je da plati tri funte sterlinga (oko četiri eura). Ironično je to što je ovu unutrašnju reformu predložilo desno krilo partije: fascinirani modelom primarnija u Sjedinjenim Državama, bleristi su očekivali da će otvaranje izbora uplivu javnosti oslabiti uticaj sindikalaca i usidriti partiju u plodonosnoj močvari „centra”. O, surovog li razočaranja kada su shvatili da će mehanizam koji je trebalo da im osigura pobjedu zapravo poslužiti interesima ljevice, koja je jedva dočekala da povrati prednost nad svojim protivnicima. Ovaj izum savršeno je odgovarao društvenim mrežama – dopuštajući pridruživanje partiji jednim klikom i širenje informacija prijateljima – koje su značajno pomogle Corbynu, dosta popularnom na Facebooku i Twitteru.
„Dinamika je nastala mahom van partije, a potom se, zahvaljujući promjeni u profilu članstva, prenijela u njene redove,” objašnjava feministička autorka i dugogodišnja Corbynova saradnica Hillary Vineyard. Prema njenom mišljenju, larma koja se podigla oko kandidata ljevice „ohrabrila je starije članove da mu daju glas i dovela do efekta masovnog pokreta i njegovih masovnih okupljanja.” Ovaj utisak pojačalo je Corbynovih 99 skupova, koji su u nekoliko slučajeva bili toliko masovni da je govornik po završetku izlaganja morao da napusti prostoriju da bi se obratio ljudima koji su čekali ispred popunjene sale. Neki su čak govorili o „korbinmaniji”.
Pitanje koje se sada postavlja je da li će se ova mobilizacija održati dovoljno dugo i da li će ostati dovoljno snažna da bi bila u stanju da se suprotstavi napadima koji dolaze sa svih strana. Već postojeće neprijateljske reakcije ne iznenađuju, u onoj mjeri u kojoj se Corbynovi stavovi, po brojnim pitanjima, direktno sukobljavaju sa onime što britanska država smatra svojim interesima. On kaže da ne može da zamisli uslove koji bi mogli da opravdaju upotrebu vojne sile; protivi se bombardovanju Sirije; ne želi da kraljevina investira u novu generaciju nuklearnog naoružanja (Trident); veoma je kritičan prema ulozi Sjevernoatlanskog sporazumnog saveza (NATO) i proširivanju oblasti u kojima interveniše.
Što se privrede tiče, kaže da je spreman na sukob sa finansijskom industrijom londonskog Citiya; da ponovo uspostavi političku kontrolu nad centralnom bankom; da zbriše tačerističku ortodoksiju i renacionalizuje željeznicu i niz drugih javnih usluga. Umjesto zauzimanja jasnog stava o napuštanju Evropske unije („bregzit”), on bira da se usredsredi na izgradnju „socijalne Evrope”. Žestoko kritikuje tretman Grčke i Transatlantski trgovački pakt (TTP), slobodnotržišni sporazum koji je predmet pregovora između Brisela i Vašingtona.
Za sada niko ne zna koji će se od ovih stavova uvrstiti u platformu Laburističke partije. Između novog lidera i baze, koja ga u ogromnoj mjeri podržava, stoji aparat partijskih dostojnika koji je glavna prepreka programskoj obnovi. Većina laburističkih poslanika započela je politički život pod dirigentskom palicom Tonya Blaira i Gordona Browna, a karijere su gradili na ruševinama ljevice. „Niko do sada nije pokušao da preuzme vodstvo partije sa tako slabom podrškom među poslanicima, primjećuje Lance Price, nekadašnji blayrov šef biroa za komunikacije. Čini se da je pred Corbynom težak zadatak.”
Da bi izbjegao ove zamke, novi lider evropske ljevice sprovodi strategiju demokratizacije Laburističke partije, koju hoće da vrati na sistem u kom članstvo ima prioritet pri donošenju odluka na godišnjim kongresima, čime će se zaobići uticaj partijskih bosova. „Corbyn u rukama drži značajne poluge moći,” procjenjuje Price, za koga je „malo vjerovatan” scenario u kom će „lidera ljevice paralisati aparat nastanjen drugačijim političkim pozicijama”.
Neki laburistički poslanici već sebi u bradu prizivaju mogućnost rascjepa partije, što, doduše, djeluje nerealno. Bleristi su izgubili recept: njihova kandidatkinja za vodstvo laburista, Eliz Liz Kendall, prikupila je ponižavajućih 4,5% glasova. Njihov problem je ideološki. Iako je umio da bude vibrantan, blerizam se napajao sa izvora koje je kriza iz 2008. isušila.
Prije djeluje da će desnica pokušati da se osveti unutar okvira laburista, rizikujući da ih uvuče u spiralu samouništenja. Corbynovi protivnici lako mogu da skupe 47 poslanika – statutom određen cenzus – potrebnih za promjenu pravca i sazivanje novih izbora za predsjednika partije. Naravno, ne u ovom trenutku: imajući na umu ubjedljivu pobjedu njihovog arhineprijatelja, tako brutalan manevar pobunio bi aktiviste koji bi ponovo izabrali Corbyna, ovog puta možda još uspješnije. Priliku za napad mogao bi da pruži slab rezultat laburista na nekim od predstojećih izbora, poput parlamentarnih izbora u Škotskoj najavljenih za maj 2016, ili evropskih izbora 2019. godine. U međuvremenu, nema sumnje da će bleristi putem medija i u skupštinskim kuloarima skrupulozno raditi na pripremanju Corbynovog pada.
Novi šef laburista može da računa sa nekim političarima popularnim na lokalu. Bivši gradonačelnik Londona (od 2000. do 2008) Keneth Livingston, saveznik novog ljevičarskog lidera, opuštenije gleda unaprijed: on smatra da poslanici „ne igraju toliko važnu ulogu, jer je Jeremy u prilici da se direktno obrati narodu, a istraživanja javnog mnijenja govore da je izgledno da postane budući premijer. Svi ti velikodostojnici ljubit će mu noge i preklinjati ga za posao.”
Za razliku od blerista, dobra stvar u vezi sa protivnicima iz redova konzervativaca je ta što su oni makar direktni i predvidivi. Njihova strategija? Ne ustezati se ni od kakvog ekscesa, poput onog video-klipa u kom Corbyna predstavljaju kao saučesnika Hamasa, Hezbolaha, pa čak i Bin Ladena. Premijer David Cameron zadao je ton debati kada je 13. septembra tvitovao reagujući na rezultate izbora kod laburista: „Laburistička partija sada je prijetnja našoj nacionalnoj sigurnosti, našoj ekonomskoj sigurnosti i sigurnosti naših porodica.”
„Kakav je signal takva poruka poslala u MI5 i službe sigurnosti?” pita Asange, osnivač Vikiliksa, u čiju je odbranu Corbyn više puta stao u donjem domu parlamenta. Prema Asangeu, ukoliko predsjednik laburista istraje u kritici NATO-a i nuklearnih raketa iz programa Trident – dragulja britanske ofanzivne sile – „primeniće se značajne mere da bi mu se spriječio prolaz na narednim izborima. Ukoliko ima ikakvih šansi da postane premijer, imajući na umu uloge, sve je moguće.” Ovaj uzbunjivač nada se da će Corbyn ozbiljno shvatiti ovu prijetnju: „Već je odustao od prvobitnog prijedloga da Ujedinjeno Kraljevstvo napusti NATO. Uistinu je mudrije ne boriti se na svim frontovima istovremeno.”
Corbyn je uveliko na tapetu medija, koji su do sada prošli kroz sve faze animoziteta prema njemu: od preneraženosti, preko panike, do prezira. Negativan stav ne odašilju samo štampa i talasi reakcionarnih novinskih grupa koje su u vlasništvu milijardera, nego svi veći listovi. Još od prvih dana trijumfa, tabloidi su počeli da se naslađuju „Korbom”, kako su ga s prezirom preimenovali: „Korb iskulirao kraljicu”, bunila se naslovnica lista Sun nakon što je šef laburista odlučio da ne pjeva nacionalnu himnu na komemorativnoj ceremoniji povodom Bitke za Britaniju. (4)
„Sam bog zna za šta će se sve uhvatiti da bi ga ocrnili”, kaže Stil. „Trebalo bi očekivati izrazito niske udarce. Jedina odbrana leži u pokretu. Malo je teže razbacivati se klevetama kada milion ljudi može da vam kaže: ‘To što govorite je laž.'” Corbyn je izjavio da bi želio „da Laburističku partiju pretvori u neku vrstu društvenog pokreta” (5). Neprijateljstvo koje dopire iz poslaničkih redova moglo bi da ga primora na ispunjenje ove zamisli. Medijska kampanja koja se protiv njega orkestrira tim pre daje na važnosti pitanju kontrastrategije i mobilisanja putem društvenih mreža.
„Ukoliko se svi oni koji su glasali za Corbyna što pre ne angažuju, ili tako što će se učlaniti u Laburističku partiju, ili tako što će ga braniti van njenih redova, ova kampanja će se svesti na lajkove na Fejsbuku”, zabrinut je pjevač Billy Breg. Čovjek čije su pjesme ispratile mnoge borbe, posebno tokom godina Tačerove, poziva na širok i otvoren savez, na „lijevu sinergiju” koja bi mogla da obuhvati i ekologe. Natali Benet, liderka Zelene partije, ne isključuje ovu mogućnost. „Laburistička partija kakvu je znamo bila je privržena ‘štednji’, privatizacijama, raketama Trident i vojnom intervencionizmu, što je sve ono čemu se Zelena partija protivi. Sačekajmo da vidimo kakva će partija sada biti. Sve je podložno promjeni.”
Činjenica da se pokret protiv „štednje” u Ujedinjenom Kraljevstvu uvukao među kadrove jedne velike partije poretka, nosi sa sobom velike prednosti, ali i ozbiljne nepogodnosti. Laburistička partija nije napravljena da bi se suprotstavljala državi. To nije organizacija koja prkosi poretku, kako je to umjela da čini Siriza. Da bi uspeo, Corbyn će Laburističku partiju morati da transformiše u borbenu snagu sposobnu da zadrži nevjerovatan kolektivni angažman koji ga je i probio na njeno čelo. Ukoliko se uzbuđenje do kog je proteklih mjeseci došlo proširi na druge dijelove stanovništva, a avantura nastavi da ide svojim tokom, sve šanse su na Corbynovoj strani. Međutim, ako pokret zakaže, a čovjek obnove počne da odugovlači sa predsjedavanjem nad starim centrima moći, šansa će biti izgubljena.
* Alex Nunns je novinar i pisac, politički hronolog časopisa Red Pepper.
(1) Svi citati su iz razgovora sa autorom, osim ukoliko nije drugačije naznačeno.
(2) Vidi David Nowell-Smith, “Amers lendemains électoraux pour l'université britannique” Le Monde diplomatique, mart 2011.
(3) Antoni Bler je izabran za lidera Laburističke partije juna 1994, a premijer je bio od maja 1997. do juna 2007. godine.
(4) “Corb snubs the Queen”, The Sun, London, 16. septembar 2015.
(5) “The Andrew Marr Show”, British Broadcasting Corporation (BBC), 26. jul 2015.
(The Bosnia Times,LMD)
