Piše: Shlomo Sand, thebosniatimes.ba
Dobro je poznato da je u dugoj historiji ljevice bilo mnogo Jevreja. U dvije velike revolucije koje su obilježile početak modernog doba, engleskoj i francuskoj, nije bilo značajnijih figura jevrejskog porijekla, ali otkako se polovinom 19. stoljeća u Njemačkoj počela formirati politička ljevica, ljudi kao što su Karl Marx i Ferdinand Lassalle, ili kasnije Rosa Luxemburg i Lav Trocki u istočnoj Evropi, kao i mnogi drugi jevrejski revolucionari, postali su neodvojivi dio historije razvoja i širenja ideja socijalizma na zapadu.
Mnogi od njih nisu previše razmišljali o svom jevrejskom nasljeđu, ali bilo je i onih koji su postavljali pitanja o jevrejskom identitetu i na različite načine pokušavali da usklade pripadanje ljevici i jedinstveno etničko porijeklo. Među njima su Moses Hess, koji je na početku karijere blizak Marxu preko Bernarda Lazarea (francuskog anarhiste koji se angažirao u Dreyfusovoj aferi), Harold Laski, ekonomista, politički teoretičar i predsednik Laburističke stranke u Velikoj Britaniji, pa i historičar Isaac Deutscher, autor Poruke nejevrejskog Jevrejina.
Činjenica da se u 19. stoljeću antisemitizam proširio i na određene ljevičarske krugove nije odvratila Jevreje od identificiranja s univerzalnim vrijednostima socijalizma. Posebna veza između Jevreja i mita o društvenoj i političkoj jednakosti je dodatno učvršćena u 20. stoljeću i prihvaćena kao neosporna činjenica.
Ljevica se širila i jačala i unutar globalnog cionističkog pokreta, sve dok formiranjem države Izrael, 1948. godine, ljevica sâma nije postala hegemon. Zapravo je ljevica bila ta koja je gradila cionističko društvo, ili je bar tako bilo do 70-ih godina 20. stoljća. Ne treba zaboraviti da su socijalistički i komunistički pokreti, na čelu s Josifom Staljinom, podržali osnivanje jevrejske države.
Odnosi između Jevreja i tradicionalne desnice (katolici, protestanti) i ekstremne sekularne desnice bili su napeti i nestabilni od početka 20. stoljća. Migracija Jevreja iz Ruskog carstva na zapad doprinjela je jačanju mržnje prema jevrejskim imigrantima, a ekstremni nacionalisti su iskoristili Jevreje da od njih naprave najveće neprijatelje nacije. Taj proces je kulminirao nacističkim genocidom. Čak i poslije toga, radikalno desničarske partije bile su veoma sumnjičave prema ostacima jevrejske populacije u Evropi.
Dva su procesa koji su doveli do postepene promjene odnos prema Jevrejima, stvarnim ili imaginarnim. Prvo, ubjedljiva pobjeda Izraela u Šestodnevnom ratu s Arapima 1967. godine učinila je ovu zemlju simbolom agresivne nacionalističke sile, posebno u kontekstu brojnih poraza koje je zapad doživio tokom procesa dekolonizacije. Drugo, značajna imigracija muslimanskih radnika u Evropu doprinjela je jačanju prikrivene ksenofobije, zbog čega je oštar tretman okupiranih Palestinaca u Izraelu odjednom postao uzoran model vrijedan oponašanja. Predstava o snažnim i borbenim Jevrejima raširila se prvo u konzervativnim krugovima, a potom i u redovima radikalne i sve ekstremnije desnice.
U isto vrijeme, historijske veze između Jevreja i liberalne ili socijalne ljevice su gubile na snazi. Snovi o revoluciji bili su popularni kod jevrejske omladine 60-ih godina, ali s porazom radikalne ljevice 70-ih, mnogi od njih su se priključili dolazećem talasu konzervativizma. Zapravo, pomjeranje velikog broja jevrejskih intelektualaca na desnu stranu političkog spektra jedan je od faktora koji su doprinjeli globalnom povlačenju ljevice.
Onda su se dogodili užasi 7. oktobra. Hamasov zvjerski napad uzdrmao je Jevreje širom svijeta. Posebno teško je pogodio Jevreje koji pripadaju globalnoj ljevici. S jedne strane, više ne mogu stajati uz tradicionalni argument iz vremena Sartrea i Franza Fanona koji kaže da je nasilje protiv tlačitelja uvijek opravdano; s druge strane, ne mogu zanemariti ni opsadu pod kojom žive stanovnici Gaze, od kojih bar polovinu čine ljudi protjerani u ratu 1948.
Od napada izraelske vojske jednako stradaju svi stanovnici Gaze, što otežava odbranu pozicija izraelske države i prikazivanje Izraela kao jedine žrtve. Takođe, jačanje judeofobije među islamistima, u vrijeme kada među desničarima i centristima u Evropi jača islamofobija, posebno pogađa Jevreje na ljevici, rastrzane između univerzalnih vrijednosti i sve snažnije uzajamne mržnje.
Preostaje nam samo da se okrenemo mislima mudrog Jevrejina koji je stav o sukobu iznio onda kada je ovaj tek počinjao. Poslije strašnog masakra u Hebronu – kada su Arapi ubili 69 Jevreja zbog glasina da ovi namjeravaju zauzeti Brdo hrama u Jerusalemu – Albert Einstein je 25. novembra 1929. uputio pismo Chaimu Weizmannu, cionističkom lideru, u kom je napisao: „Ako se pokaže da nismo sposobni da postignemo pošten dogovor i saradnju s Arapima, onda iz ovih 2000 godina stradanja ništa nismo naučili i zaslužujemo sve što nas čeka.“
(TBT, The New Statesman)
