Piše: Paul Mason, thebosniatimes.ba
Grupa od 30 teško naoružanih pripadnika srpske paravojne formacije postavila je 24. septembra blokadu na Kosovu i sukobila se sa policijom u pucnjavi u kojoj su poginuli jedan policajac i trojica napadača. Preživjeli su se sklonili u manastir a na snimku, koji je objavila kosovska vlada, među njima se vidi Milan Radoičić: zamjenik lidera Srpske liste, koja predstavlja srpsku manjinu na Kosovu, snimljen je kako se šepuri u panciru sa automatskom puškom.
Kada su Radoičić i preživjeli napadači pobjegli preko granice u susjednu Srbiju, američki State Department je sa uznemirenjem ustanovio gomilanje više hiljada srpskih vojnika nalik pripremi za invaziju. Iznošenjem ove obavještajne informacije u javnost i slanjem bataljona britanskih vojnika pod direktnu komandu Natoa, zapad je možda spriječio eskalaciju.
Ali osnovni problem ostaje neriješen: oružana akcija je očigledno trebalo da izazove nešto, i zamalo da jeste. Nemoguće je videjti ovaj incident kao bilo šta drugo osim kao simptom nove Velike igre koju igra Vladimir Putin, tako što čačka svaku otvorenu ranu u evropskom političkom poretku.
Između etničkog čišćenja 200.000 Jermena u Nagorno-Karabahu i upada Hamasa koji je pokrenuo rat sa Izraelom, kosovski incident djeluje zanemarljivo.
Ali to je simptom istog geopolitičkog rasula. Uprkos izolaciji zbog invazije na Ukrajinu, Rusija i dalje ima ključni uticaj na zapadnom Balkanu i Bliskom istoku, i jedini je realan garant sigurnosti Jermena od agresije Azera na Kavkazu. U svakom od ovih događaja vidi se mešavina ruske disfunkcije i otvorenog podsticanja.
Kosovo je 2008. steklo de fakto nezavisnost od Srbije, jer je 1999. Nato bio spreman bombardirati Beograd do predaje, poslije brutalne kampanje etničkog čišćenja kosovskih Albanaca. De jure, međutim, ostaje u limbu. Rusija je blokirala priznanje Kosova u UN. U međuvremenu, srpska manjina na Kosovu traži svoju autonomnu etničku federaciju na sjeveru.
SAD su mislile da su riješile problem tako što su podržale ovaj zahtev i ubedile vladu Kosova da ga sprovede. Kada je predsjednik Srbije Aleksandar Vučić pokazao spremnost da pošalje oružje Ukrajini, Washington je čak kritizirao Kosovo zbog slanja interventne policije na protest etničkih Srba.
Ali prošlog mjeseca nešto je pokrenulo Vučića da mobilizira svoju vojsku, dok Nato nije imao drugih aduta osim 200 vojnika iz Kraljevskog puka Princ od Velsa, koji su žurno stigli avionom – sa zapadnim vladama u potrazi za obavještajnim podacima o krajnjoj namjeri Beograda.
U suštini, zapad nije ni dovoljno ujedinjen, ni dovoljno jak da spriječi da se i Balkan i Kavkaz pretvore u regionalne šahovske partije sa Rusijom. U međuvremenu, teško je zanemariti vezu između poziva Hamasa na regionalni rat protiv Izraela i nastojanja Rusije da destabilizira svijet.
Tako svijet počinje da izgleda kada se otvoreno krši međunarodno pravo, kada su Ujedinjene nacije paralizirane, a Nato – jedini garant sigurnosti za 1,7 miliona kosovskih Albanaca – ima drugih obaveza.
Iako je malo ko spreman da to javno kaže, SAD igraju igru smirivanja Beograda – iz logičnih, mada ne i časnih razloga. Dok Rusija ubijanjem i mučenjem krči sebi put kroz četiri ukrajinske oblasti, nikom ne treba otvaranje još jednog fronta na pragu EU.
Amerika je imenovala i sankcionirala šefa srpske obaveštajne agencije kao organiziranog kriminalca, ali se ne izjašnjava o vladi koja ga je postavila. Mada je politički neukusno, smirivanje Vučića se smatra boljim od obračuna 200 britanskih vojnika i turskih komandosa sa srpskom vojskom.
Tako Putin može da sa zadovoljstvom gleda na epizode poput opsade kosovskog manastira. Da li je to bio frilenserski posao, ili je Kremlj povukao konce, nije bitno; efekat je isti – poslata je poruka da zapad nije u stanju zaustaviti pad svoje periferije u nered. Kao i da se, kada dođe do ozbiljnijih problema, Washington odnosi prema pitanjima ljudskih prava s podjednakim prezirom kao i Moskva.
Dok posljedice upada Hamasa dominiraju medijima (ovaj tekst pišem u subotu, 7. oktobra), ne treba da skidamo pogled sa Kosova.
Za one koji su dovoljno stari da pamte masovna ubistva koje su počinili srpski nacionalisti tokom 1990-ih, povratak Kosova na naslovne strane – uz srpske prijetnje da će destabilizirati Bosnu i Hercegovinu – s pravom izaziva jezu. Snimci masovnih grobnica i iznemoglih zarobljenika koje smo gledali tokom sukoba u Bosni, bili su naše rano upozorenje šta će se dogoditi ako se poslijeratni poredak naruši.
Tada se nije desilo, jer je ruska politička elita ipak pristala da se uključi u svijet. Kako je pokazao nedavni govor Vladimira Putina na Valdaju, to ih više ne interesira. Rusija će, rekao je Putin, promovirati raznolikost civilizacija u svijetu – ujedinjujući propale demokratije i diktature globalnog juga u nastajanju, protiv međunarodne vladavine prava.
U poređenju sa ratom u Ukrajini i prijetnjom regionalnog sukoba na Bliskom istoku, 30 muškaraca na Kosovu i trećerazredni političar u panciru ne djeluju naročito bitno. Ali to je pukotina blizu srca Evrope. A historija nas uči da nebitni sukobi na Balkanu imaju običaj da pokrenu ogromne događaje.
(TBT, The New European)
