Piše: Sophia Goodfriend, thebosniatimes.ba
U posljednjem napadu Izraela na Jenin, za nešto više od 48 sati ubijeno je dvanaest Palestinaca, povređeno stotinu, a privremeno raseljeno tri hiljade. Neki od njih su pred izraelskim vojnim nasiljem već bežali, 1948. i 1967. Većini su domovi srušeni 2002. tokom desetodnevnog bombardiranja u kojem je poginulo 56 Palestinaca i 23 izraelska vojnika.
Razaranje izvedeno početkom jula upadljivo odudara od nedavnih saopćenja za štampu IDF-a, u kojima se tvrdi da je Izrael na pragu revolucije u ratovanju. Izraelska vojska se predstavlja kao „supersila vještačke inteligencije“, uz obećanje da će kompjuterski automatizirano oružje učiniti rat preciznijim i, implicitno, humanijim. Međutim, Palestinci u Gazi i na Zapadnoj obali, koji će i dalje trpiti teror posljedica ratovanja, ne osjećaju taj blagotvorni utjecaj vještačke inteligencije.
Vojni istraživački centri i lideri industrije naoružanja na sav glas su pričali o algoritmima mašinskog učenja i velikim jezičkim modelima mnogo prije pojave četbota ChatGPT, koji je u svjetskim medijima pokrenuo novi talas fascinacije vještačkom inteligencijom. Komisija za nacionalnu sigurnost SAD je 2021. objavila da je dominacija nad inovacijama vještačke inteligencije jedini način da se američki civili sačuvaju od kineske vojne agresije. Eric Schmidt i Sheryl Sandbergiz Facebooka tvrdili su da svaki pokušaj regulacije krupnih tehnoloških kompanija može ozbiljno ograničiti kapacitete američke vojske.
Po ugledu na Sjedinjene Države, izraelska vojska je u maju 2021. tvrdila da je vodila „prvi svjetski rat sa vještačkom inteligencijom“: algoritmi su prebirali po gomilama podataka iz nadzora kako bi odredili gdje će dronovi baciti bombe tokom jedanaest dana borbi u Pojasu Gaze, u kojima je poginulo više od 230 Palestinaca i povređeno više od dvije hiljade. Tokom naredne dvije godine, vojni portparoli su dva posljednja napada na Gazu – u kojima je bilo 82 mrtvih, a na hiljade ostalo bez krova nad glavom – tretirali kao priliku da reklamiraju najsavremenije kapacitete IDF-a za mašinsko učenje. Prošlog mjeseca, komandant za informacione tehnologije i sajber, Eran Niv, obećao je da će uskoro „cijelu IDF pokretati generativna vještačka inteligencija“.
Takve najave nikada nisu daleko od ekonomskih podsticaja izraelske industrije oružja, koja je usko povezana sa vojnim aparatom. Ipak, utjecaj vještačke inteligencije na ratovanje u posljednjih nekoliko godina ne treba potcenjivati, pošto je tehnološki napredak dodatno pogoršao već asimetrične sukobe. Prošlog septembra, Izrael je na kontrolnom punktu u Hebronu postavio daljinski kontrolirani pištolj za nerede, koji koristi vještačku inteligenciju za praćenje svojih ciljeva. Kamere za biometrijsko prepoznavanje prate civile kroz urbane prostore, održavajući režim masovnog nadzora uz minimalnu ljudsku intervenciju. Veliki jezički modeli određuju gdje bi autonomni rojevi bespilotnih letjelica trebalo ispustiti projektile iznad prepunih izbjegličkih kampova, minimizirajući broj operatera tih letjelica koji bi bili izloženi krvoproliću u klasičnom zarčnom napadu.
Portparoli izraelske vojske vole predstavljati IDF kao pionirsku vojsku koja istražuje nepoznatu teritoriju automatiziranog ratovanja. Međutim, ove tehnologije su danas prisutne na ratištima širom svijeta. Vlada u Tripoliju je 2020. rasporedila male dronove turske proizvodnje da bez ljudske intervencije love i ubijaju militante u zapadnoj Libiji. U Ukrajini, obje strane koriste autonomno oružje za ubijanje neprijateljskih vojnika i odbranu kritične infrastrukture, od malih kamikaza-dronova do bespilotnih terenskih vozila opremljenih mitraljezima i eksplozivom.
Proizvođači oružja reklamiraju svoje tehnologije kao efikasna i humana sigurnosna rješenja. Ali dok mašinsko učenje postaje obilježje vojnog nasilja, nova autonomna oružja – baš kao ni svako prethodno tokom historije razvoja naoružanja – nisu uspjela ispuniti to obećanje. Za armije sa naprednim tehničkim arsenalom, vojne ofanzive su postale lakše izvodljive bez potrebe za političkom podrškom šire javnosti odvojene od njihovih posljedica. Za civile koji žive pod neprestanom prijetnjom zračnih napada i snajperske vatre, rat je postao hronično stanje.
Napad na Jenin početkom jula još jednom je pokazao okrutnu asimetriju savremenih automatiziranih ratova. Ofanziva od 48 sati bila je najveća operacija IDF-a na Zapadnoj obali u posljednjih nekoliko decenija, ali jedva da je uznemirila rutinu jevrejskih Izraelaca s druge strane Zelene linije, odavno zaštićenih od svijesti o politici njihove vlade prema Palestincima. Mnogi od dve hiljade izraelskih vojnika mobiliziranih za posljednji napad, sedeli su pred kompjuterskim ekranima u utvrđenim bazama i posmatrali kako algoritmi planiraju raketne udare i usmeravaju relativno mali broj kopnenih trupa na prepuni izbjeglički kamp. IDF je prošao sa samo jednom žrtvom, vojnikom vjerovatno ubijenim u tzv. prijateljskoj vatri.
Za Palestince, inovacije u tzv. autonomnom ratovanju samo su pojačale uticaj terora izraelskih vojnih operacija. Prema rečima zamjenika guvernera Jenina, 80% palestinskih domova u gradu oštećeno je u raciji početkom jula. Zvaničnici Ujedinjenih nacija opisali su ove napade kao oblik „kolektivnog kažnjavanja“ i upozorili da bi obim razaranja mogao biti ratni zločin, pozivajući se na izvještaje o izraelskim trupama koje su blokirale ambulantna kola za evakuaciju ranjenih i pucale na palestinske novinare.
Dok su se Palestinci sredinom jula vraćali svojim kućama, stariji stanovnici svjedočili su o istim noćnim morama kao i nakon prethodnih racija. Djeca su se plašila da spavaju sama u svojim sobama. „Trauma je trajna, hronična je, istorijska i međugeneracijska“, rekao je za Al-Jazeeru Samah Jabr, šef službi za mentalno zdravlje Palestinske uprave.
Nijedna tehnologija koju su izraelske snage usvojile u protekle dve decenije nije spriječila da djeca, koja su 2002. doživjela rušenje svojih domova, odrastu u vođe militantnih grupa na meti posljednje operacije. Niti je poslužila kao prevencija napada početkom jula koji će još jednu generaciju Palestinaca podvrći istom teroru. Kako nove tehnologije omogućavaju da se nastavi stari rat, ljudska cijena automatiziranog ratovanja postaje sve očiglednija.
(TBT, London Review of Books)
