„Islamska Republika“ ispisano na presijskom jeziku na školskoj tabli. Isred nje je grupa učenica u svojim tamnoplavim školskim uniformama, ali bez hidžaba. Kolektivno podižu srednji prst u pravcu natpisa na tabli.
Ovo je samo jedna od stotina slika koje su nedavno na društvenim mrežama podJelili studenti koji su dio iranske generacije Z (takođe poznati kao Zumeri), snage na koju treba računati, piše Foreign policy. Ova generacija je pokretačka snaga trenutnih protesta koji su zahvatili zemlju nakon smrti 22-godišnje Mahse Amini od strane takozvane moralne policije Irana.
Generacije, rođene između 1997. i 2012, dobro poznaju društvene mreže uprkos internet restrikcijama i drakonskim cenzurama. Frustrirani i ljuti zbog statusa quo, ne prezaju da izraze svoje stavove online ili na ulicama, niti da pomjeraju crvene linije Islamske Republike. Oni su ti koji “drmaju” zastarjeli, sklerotični klerikalni režim na način koji nije viđen od revolucije 1979 godine.
Postislamistička omladina
U Iranu termini kao što su “milenijalci” i “zumeri” nisu u upotrebi. U Iranu se radije priča o omladini, koja danas čini više od 60% ukupnog stanovništva. Svi rođeni tokom osamdesetih spadaju u grupu “dahaye shast”, rođeni tokom 2000-ih – iranska generacija Z – poznatija je kao “dahaye hashtad”. Generacija Alfa, svi rođeni nakon generacije Z u Iranu su poznati kao “dahaye navad”.
Akademici sa zapada koriste frazu “ deca revolucije” da opišu sve mlade koji su rođeni nakon revolucije 1979. godine i Iransko–iračkog rata koji se vodio u periodu 1980–1988 godine. Mnogi od njih bili su dio studenentskog pokreta koji je pomogao iranskom reformističkom kandidatu Mohamedu Khatamiju da pobjedi na predsjedničkim izborima 1997. godine.
Akademik Asaf Bayat opisuje ovu generaciju kao postislamističku omladinu – sugerirajući da oni nisu podobna islamistička omladina kakvu je bivši revolucionarni lider Ajatolah Homeini zamišljao. Bayat dodaje da su oni “pragmatični i neideološki nastrojeni, protiv nasilja, bez povjerenja u vlast i sa snom o životu na Zapadu”.
Ranih 2000-ih, mnogi Iranci imali su pristup internetu, blogovima i društvenim mrežama. Nakon protesta 2009. godine (poznatijih kao Zeleni pokret) koji su nastali kao reakcija na izbornu krađu predsjedničkih izbora, Islamska Republika počela je posmatrati internet kao ozbiljnu prijetnju po nacionalnu sigurnost.
Od 2009. godine iranske vlsti su blokirale 35 odsto najposećenijih veb sajtova u svijetu. Ipak, 78,5 odsto Iranaca starijih od 18 godina uspjeva koristiti zabranjene društvene mreže i aplikacije za četovanje, u tome im pomažu piratske aplikacije za “probijanje” zabrana.
“Roditelji Zumera ranije su se borili za osnovne slobode: mogućnost da se oblače manje konzervativno i da se šminkaju”, objašnjava novinar Sajeh Isfahani. I dodaje: “to iskustvo milenijalaca učinilo je da budu tolerantniji prema svojoj djeci”.
Novi snovi
Iranska Generacija Z nije iskusila konstantne prijetnje raketnim napadima bivšeg iračkog predsjednika Sadama Huseina. Pored toga, premladi su da se sećaju terorističkog napada 11. septebra 2001. godine u Americi; invazije na susjedni Avganistan i Irak i razgovora o tome da li je njihova zemlja slijedeća.
Kako Zumeri postaju punoljetni, sve čemu su bili izloženi su brutalna represija, sistematsko loše upravljanje i korupcija. Takođe preživeli su globalnu pandemiju i iskusili kako Ali Hamnei uskraćuje zapadne vakcine iako je u Iranu bio registriraan najveći broj obolelih i preminulih od posljedica kovida kada je riječ o Bliskom istoku.
Ova generacija odrastala je dvije decenije pod sankcijama i međunarodno izolirana. Za njih je život u Iranu težak. Naravno, ako nemaju veze i novac.
Zahvaljujući internetu, ova generacija mladih je digitalno pismena, dio je globalne Generacije Z koja dijeli ista interesovanja i preferencije. Kao i njihovim vršnjacima sa Zapada, informacije i komunikacione tehnologije su na dohvat ruke.
Važnije od svega je to što je Generacija Z uz pomoć interneta pored toga što je naučila mnogo o prošlosti zemlje, naučila i preispitivati stvari i sprovoditi sopstvena istraživanja.
„Oni su značajno hrabriji u odnosu na prethodnu generaciju. Ne bježe od novih stvari i istraživanja novih svijetova“, rekao je Isfahani. „Iranska omladina takođe ima dubok osjećaj individualizma i odbojnosti prema svemu što bi narušilo njihovu privatnost ili osobne slobode”.
“Ne mogu izgubti ono što nemaju” – slobodu
Društvene mreže omogućile su Zumerima da vide nesreću svoje zemlje u realnom vremenu, bilo da se radi o nacionalnim ili lokalnim protestima, nasilnim obaranjima Instagram naloga, ili nejednakosti između običnog naroda i političkih elita.
“Nove generacije su hrabrije zbog toga što nemaju šta izgubiti i nasilnije zbog svega što su prošle”, rekao je Isfahani.
Sve ovo utjecalo je na Khamneija, da u svom junskom obraćanju, podstakne parlament da ratificira kontroverzni zakon – Zakon o regulatornom sistemu za usluge sajber prostora, poznatiji kao Zakon o zaštiti.
Ovaj zakon kriminalizira sve piratske aplikacije koje služe za probijanje internet cenzure i primorava Irance da koriste Nacionalnu informativnu mrežu ili “halal” internet odvojen od globalne mreže. Ljudi koji se bave ispitivanjem sloboda na internetu i aktivisti izvjestili su da je Zakon stupio na snagu u avgustu 2021 godine.
Dok četuju i gledaju kako njihovi vršnjaci žive slobodno u svojim državama, mladi Iranci prepoznaju nepravdu i licemjerje u svojoj državi, kao i sav svoj protraćeni potencijal. I ne prihvataju takav način života, koji im se servira.
Kao rezultat toga oni ne osjećaju povezanost sa “gerijatrijskim klerikalnim režimom”.
Zato je generacija Z pretnja za Islamsku republiku.
(TBT, FP)
