TEME
Dana 09.10.1993. godine na Turbetu kod Travnika krajiški logoraši su, nakon skoro dvije godine provedene u srpskim kazamatima, doživjeli slobodu
FOTO: Spisak ubijenih i nestalih u toku agresije na opštinu Sanski Most (TBT)
Dana 9. oktobra 1993. godine izvršena je na Turbetu kod Travnika jedna od najvećih razmjena logoraša, Krajišnika prethodno zatvorenih u logoru Batković. Riječ je o dijelu grupe od 530 logoraša koji su raspuštanjem koncentracionog logora Manjača doslovno kidnapovani pred očima međunarodne i domaće javnosti i prebačeni u ovaj semberijski logor. Na spisku 530 prebačenih u logor Batković nalazile su se tri grupe logoraša: grupa logoraša iz Grapske; svi Hrvati zatvoreni u logoru Manjača i grupa Krajišnika (njih oko 250). Bili su to u pravilu oni koje su srpske vlasti ocijenile najopasnijim po ustavni poredak ilegalno formirane Srpske Republike, oni koji su se nalazili na spisku tzv. muslimanskih ekstremista, te kojima je u Bijeljini i suđeno za oružanu pobunu i narušavanje ustavnog poretka Srpske Republike.
Hapšenjem u maju i junu mjesecu 1992. godine prvo u zatvorima i logorima na području rodnih opština, gdje su brutalno mučeni i zlostavljani, prebačeni su u različitim turama na Manjaču, da bi 13. 12. 1992. pod izgovorom da idu u razmjenu bili prebačeni u Batkoviće kod Bijeljine.
Batković je u tom periodu, dolaskom u septembru mjesecu 1992. MKCK, prerastao iz logora smrti u radni logor, gdje su Bošnjaci i Hrvati i dalje zlostavljani ali u manjem obimu nego je to bio slučaj u ljetnim mjesecima 1992. Korišteni su kao prinudna radna snaga i iscrpljivani do maksimuma; tjerani su na rad u fabrikama i na poljima, gradili su kuće i druge objekte, sjekli šumu, iznajmljivani kao robovi srpskim seljacima. Poseban vid torture predstavljalo je vođenje logoraša na kopanje rovova i u živi štit. Spavali su pod vedrim nebom sa srpskom vojskom, tjerani da idu ispred srpskih vojnika, da im nose municiju, a kom prilikom je veliki broj logoraša izgubio svoje živote. Prilikom vraćanja sa jedne takve akcije grupe Krajišnika koja je korištena kao živi štit, 26. marta 1993. godine, na kamion u kom su bili logoraši bačena je bomba i 19 logoraša je izginulo, dok su se samo trojica spasila.
Nakon nešto manje od godinu dana kada su krenuli na slobodu sa Manjače i dovezeni u Batković, napaćeni krajiški logoraši su napokon dočekali i dan kada će ponovno biti slobodni ljudi. Međutim, svi krajiški logoraši koji su 13. decembra oteti sa Manjače nisu dočekali slobodu; njih otprilike 60 je različitim metodama i u različitim akcijama u Batkovićima, kao i Kuli kod Sarajeva (gdje su prebačeni logoraši iz Grapske), te Kamenici kod Drvara (gdje su u julu 1993. godine prebačeni logoraši hrvatske nacionalnosti), ubijeno.
Grupi Krajišnika iz Batkovića pridodani su, na ulazu u Banja Luku, i logoraši iz Vojnog istražnog zatvora i Malog logora u Banjoj Luci. Bila je to, brojeći 204 čovjeka, najveća razmjena do tada. Tom prilikom je i Merhamet Banja Luka, čuvši za nestašicu hrane i veliku glad u Srednjoj Bosni podijelio logorašima velike pakete hrane (koji se mogu vidjeti na snimku prilikom izlaska logoraša iz autobusa).
Dana 9. 10. 1993. godine na Turbetu kod Travnika krajiški logoraši su, nakon skoro dvije godine provedene u srpskim kazamatima, doživjeli slobodu.
Jedan od tih logoraša, koji je nakon preko 500 dana provedenih u pet različitih srpskih logora ovog dana pušten na slobodu, je i Nihad Ključanin. Ključanin je uhapšen kao jedan od organizatora otpora u rodnom Sanskom Mostu, pred Vojnim sudom u Bijeljini mu je suđeno za narušavanje ustavnog poretka Srpske Republike Bosne i Hercegovine, korišten je kao živi štit na prvim linijama odbrane srpske vojske, a i jedan je od trojice preživjelih masakra od 26. marta 1993. godine, kada je noktaricom koju je pronašao prilikom kopanja rovova razrezao ceradu i tako se spasio. O osjećaju kako je to biti slobodan čovjek i danu svog, kako ga mnogi logoraši nazivaju drugog rođenja, ističe:
„Slobodu sam izgubio u Sanskom Mostu a istu ponovo doživio na drugom dijelu teritorije Bosne koja je u to vrijeme bila slobodna i ratom ograničena. To je dan koji se čovjeku ureže u pamćenje, dan koji postaje značajniji od dana kada je rođen. Uvijek onda kada me put nanese preko Turbeta sjetim se tog dana i vrati mi se onaj osjećaj kada sam po prvi put nakon skoro dvije godine mogao napraviti slobodne korake. Čovjek poslije 500 dana boravka u logorima i zatvorima izgubi osjećaj za slobodu i zaboravi šta je to uopšte sloboda.“
Nakon razmjene i najrazličitijih tortura koje su preživjeli neki od logoraša priključili su se i u redove Armije R BiH i boreći se u sklopu 17. Krajiške viteške brigade, mnogi od njih i poginuli. Jedan od tih hrabrih logoraša je i rahmetli Mujkanović Suad koji je preživjevši zloglasnu prijedorsku Omarsku, Manjaču i Batkoviće, razmijenjen na dan 9. oktobra, a koji se ubrzo nakon toga priključio 17. Krajiškoj viteškoj brigadi i braneći svoju domovinu i narod poginuo. Čudnovata je i sudbina rahmetli Šahbaz Nijaza koji je uspio pobjeći iz logora Manjača, nakon čega je ponovno zarobljen u Bosanskoj Gradiški, prebačen u logor Batković, razmijenjen na Turbetu kod Travnika,nakon čega je kao pripadnik Armije RBiH poginuo.
(The Bosnia Times, Autor: A. K.)
