KOLUMNA
Iz situacije u kojoj su se države Zapadnog
Balkana do sada pretvarale da vjeruju obećanju evropske perspektive, a mi u EU
smo se pravili da vjerujemo u ozbiljnost napora vlada tih država da ispune
obaveze koje su utvrđene za proces pristupanja, naglo dolazimo do stanja koje
se ne može nazvati drugačije nego ucjena
Piše: Miroslav Lajčak, thebosniatimes.ba
Tirana i Priština zastrašuju nastankom
Velike Albanije. Beograd kao odgovor najavljuje stvaranje Velike Srbije. EU
mora se umiješati.
Zvuči li to kao retorika iz prošlosti? To
su naslovi članaka u prošlonedjeljnim novinama. Ko je rekao da u istu rijeku
dva puta ne možeš da uđeš?
Iako su Albanija, Kosovo i Srbija danas
ekonomski i politički dalje nego što su bili 2003. godine, kada je samit EU u
Solunu dao regionu Zapadnog Balkana jasnu evropsku perspektivu, duboko ukorijenjeni
nacionalizam i jednako duboko osjećanje historijske nepravde u balkanskim
glavama i srcima uspijeva i dalje da preživi. Pozivi na etnički čiste države,
na “ujedinjenje naroda” ispod zajedničke zastave sa dvoglavim orlom –
da li bijelim ili crnim – periodično se ponavljaju, isto kao i apeli da EU
odlučnije prihvati ulogu arbitra. Najnovije, međutim, sa obrnutom
(izokrenutom?) paradigmom: “Ako nas ne prihvatite u uniju, ujedinit ćemo
se sami duž etničkih izohipsi, što bi – zahvaljujući etnički izmiješanom
stanovništvu Balkana – značilo nametnuto otvaranje pitanja granica praktično
među svim državama regiona uzajamno”.
Iz situacije u kojoj su se države Zapadnog
Balkana do sada pretvarale da vjeruju obećanju evropske perspektive, a mi u EU
smo se pravili da vjerujemo u ozbiljnost napora vlada tih država da ispune
obaveze koje su utvrđene za proces pristupanja, naglo dolazimo do stanja koje
se ne može nazvati drugačije nego ucjena. Govori se da je najveći problem čovjeka
to što je samo ponekad sposoban da vidi dalje od svog nosa. To ne važi samo za
pojedince, već i za grupe ljudi, za predstavnike naroda u lokalnoj domaćoj i
evropskoj ili svjetskoj spoljnoj politici. Mi kao Evropska unija smo malo
kratkovido dozvolili da nas satjeraju u poziciju u kojoj se od nas zahtijeva da
izdajemo klupske legitimacije, ali ne na osnovu mjerodavnog ispunjavanja
kvalifikacionih uslova, već na osnovu prijetnji. Slično kao da učenik sedmog
razreda, neustrašiv i jak, pošto-poto insistira da uđe u školski fudbalski tim
inače će zapaliti školu.
Razumljivo, putera ima i na našoj
kolektivnoj evropskoj glavi, a retorika Edija Rame i Hashima Thacija posljednjih
dana – iako alarmantna – rezultat je toga da smo Zapadni Balkan posljednjih
godina prvo ubijedili u našu nezamjenljivu ulogu pri rješavanju problema, a
zatim smo region ostavili da se snalazi sam. Evropska unija je dobrovoljno (pod
pritiskom drugih kriza) ispraznila region, koji je bio i jeste za nas prirodno
okruženje.
Rješenje, po mom mišljenju, nije više
Balkan u EU, barem ne dok pojedine države u indeksu ne ispune sve predispitne
obaveze. Rješenje je više EU na Balkanu, aktivniji rad u pojedinim državama,
regionima. Možda je krajnje vrijeme da na tlu evropskih institucija napravimo
poseban organ koji bi se time bavio. Ako može MMF da ima misiju koja redovno
direktno na terenu ocjenjuje ispunjavanje kriterijuma za pružanje pozajmica,
možda bismo trebali da se zamislimo da li imamo snage – jer u našem interesu sa
gledišta posljednjih dešavanja sigurno jeste – da stvorimo misiju EU koja bi sa
pojedinim državama radila, ne periodično ili na ad hoc osnovi, već
kontinuirano.
Opomenama i retoričkim vježbama iz Tirane,
Prištine, Beograda ili Brisela se zaoštravanje odnosa na Zapadnom Balkanu ne rješava,
samo se odlaže.
/Autorski tekst ministra spoljnih i
evropskih poslova Slovačke za Danas/
(TBT)
