KOLUMNA
Pomisao na predsjednicu Le Pen je izgleda toliko
zastrašujuća i predstavlja takvu opasnost po budućnost Evrope da je to za mnoge
i dalje mogućnost na koju se ne usuđuju pomisliti, a još manje da za nju prave
planove
Piše: Mark Leonard, thebosniatimes.ba
Nakon neočekivanog izglasavanja Ujedinjenog Kraljevstva da
napusti Evropsku uniju i neočekivanog trijumfa Donalda Trumpa prošle godine na predsjedničkim
izborima, možda biste mogli zamišljati da su evropski kabineti napravili
detaljne preventivne planove za pobjedu Marine le Pen iz ekstremno desničarskog
Nacionalnog fronta na predsjedničkim izborima u Francuskoj. E pa pogriješili
ste.
Pomisao na predsjednicu Le Pen je izgleda toliko
zastrašujuća i predstavlja takvu opasnost po budućnost Evrope da je to za mnoge
i dalje mogućnost na koju se ne usuđuju da pomisle, a još manje da za nju prave
planove. Ali ta opasnost je upravo ono zbog čega Evropa mora ozbiljno da se
pozabavi mogućnošću njene pobjede, ma koliko za nju vjerovatnoća bila mala.
Nema sumnje da bi kao predsjednica Francuske Le Penova mogla
da nanese ozbiljnu štetu evropskom projektu. Ona se postavila kao protivteža njemačkoj
kancelarki Angeli Merkel i obećala da će napustiti slobodnu Šengen zonu EU i eurozonu.
Što se same EU tiče, ona obećava da će krenuti stopama Ujedinjenog Kraljevstva,
te će ponovo pregovarati o uslovima članstva njene zemlje, a onda će raspisati
referendum o postignutom sporazumu. Ako EU odbaci reforme koje zahtijeva Le
Penova, ona će voditi kampanju za izlazak Francuske iz EU.
Ali bi između Brexita i Frexita postojale važne razlike. Dok
mnogi britanski euroskeptici zamišljaju da globalna Britanija trguje sa svijetom,
Le Penova želi da uvede protekcionističku politiku. Umjesto otvorenosti Le
Penova, koja se sada predstavlja kao “golista”, želi da produbi
odnose “velike sile” s Rusijom i Sjedinjenim Državama, kao što se
usredsređuje na odbranu “tradicionalnih” hrišćanskih vrijednosti i
bori se protiv terora u kontekstu multipolarnog svjetskog poretka.
Da bi podržala ove ciljeve, Le Penova obećava da će povećati
troškove odbrane Francuske na tri odsto BDP-a, istovremeno pojašnjavajući
biračima da ništa od tih troškova neće poduprijeti misije stabilizacije u
Africi. U tom smislu, pobjeda Le Penove bi bila ekvivalent razlazu ne samo sa
evropskom glavnom strujom, već i sa strateškom orijentacijom Francuske u
proteklih nekoliko decenija.
Doduše, u anketama javnog mnijenja se još favorizuje nezavisni
kandidat iz redova centra u Emmanuel Macron u drugom krugu. Ali mnogi se boje
da Macronove pristalice neće biti inspirisane kao Le Penove da izađu na
glasanje.
Zapravo, u proteklih nekoliko mjeseci narodna podrška za Le
Penovu je ostala prilično konzistentna, pri čemu je njeno vođstvo u anketama
javnog mnijenja za prvi krug glasanja i dalje stabilno, iako je francuska
politika skandalom i nepovjerenjem ubačena u previranje. Ova savršena politička
oluja dovela je do toga da se dvopartijski sistem Francuske rascijepa na
četvorostrani aranžman i gotovo je iz trke izbacila favorite, ostavljajući Le
Penovu uglavnom bez povreda.
Razlozi za uspon Le Penove imaju veze s njenom izgradnjom
nove verzije Nacionalnog fronta koliko i sa spoljnom političkom sredinom. Ona je
uspjela da izbjegne ekstremno desničarski geto velikom strategijom koju je
uobličio njen saveznik Florian Philippot, čiji je cilj da se Front približi
ključnim grupacijama koje su ga prethodno izbjegavale, naročito civilnim
službenicima, ženama i katolicima.
Dok Philippot razrađuje taj plan, tvrdeći da Nacionalni
front “nije ni ljevičarski ni desničarski”, također radi na
postavljanju platforme za Vladu pod rukovodstvom Le Penove. Zarad tog cilja
nastoji da izgradi novu političku elitu koja će raditi u Vladi Nacionalnog
fronta i pomagati da se savlada otpor agendi partije iz “duboke
države” Francuske. I istražuje šta predsjednik može a šta ne može da uradi
bez dozvole Parlamenta, uključujući raspisivanje referenduma.
U poređenju s Le Penovom i njenim timom, izgleda da su
lideri Evrope bolno nepripremljeni. Naravno, uz toliko mnogo nepoznanica
postoje ograničenja kada je riječ o tome koje planove mogu da iznose javno;
zapravo, određene izjave se u ovoj fazi mogu čak pokazati kao
kontraproduktivne. Ali to ne znači da lideri EU treba prosto da upozoravaju da
bi pobjeda Le Penove značila kraj EU i da ostanu na tome.
Umjesto toga lideri EU treba da razmotre u kojoj mjeri će
moći da se nose s predsjedništvom Le Penove. Čak i ako pobijedi, upinjat će se
da dobije većinu u parlamentu, što znači da i te kako može da završi u, kako to
Francuzi provokativno nazivaju, kohabitaciji (cohabition) s neprijateljskim
parlamentom i premijerom. Da li bi ostali lideri EU mogli da formiraju
neformalnu koaliciju s tim elementima francuske vlade?
Lideri Evrope moraju također da počnu da razmišljaju o tome
kako treba da odreaguju na zahtjev Le Penove da se ponovo pregovara o uslovima
članstva Francuske u EU i u kojoj meri treba da pružaju otpor njenim naporima
da Francusku odstrani od ostatka Evrope. Treba li Evropska komisija da razradi
sopstvene planove za izlazak Francuske iz eurozone i Šengena?
Možda će čak postojati argument za to da lideri Evrope
omoguće Francuskoj da se povuče iz EU u slučaju da Le Penova pokuša da
rasformira EU iznutra tako što će graditi savezništva s ljudima poput mađarskog
premijera Viktora Orbana. To je sigurno mogućnost koju treba razmotriti.
Blago rečeno, ovo su teško pitanja. Ali upravo u tome i
jeste suština – izvesti ih na otvoreno samo pokazuje koliko bi pobjeda Le Penove
bila remetilački faktor. Zapravo, iz perspektive EU neprijateljski nastrojen
predsjednik Francuske, zemlje Jean Monneta, bio bi mnogo destruktivniji od Brexita.
Ako smo nešto naučili iz užasne godine kakva je bila 2016.,
onda je to da ankete javnog mnijenja mogu da budu pogrešne. Umjesto da zažmuri
i nada se da su ispitanici ovog puta u pravu, EU treba da se pripremi za čak
najgori mogući scenario. Ti planovi možda nikada neće morati da budu
realizovani, ali lideri Evrope treba sada da ih naprave, a ne da kasnije požele
da su to učinili.
/Autor je direktor Evropskog savjeta za međunarodne odnose/
(TBT, Project Syndicate)
