KOLUMNA
Ako EU želi da ostane “svjetionik” otvorenosti i
liberalne demokratije, mora krenuti u pravcu dalje integracije, trasirajući
stazu koja će svim državama članicama donijeti korist
Piše: Sergej Gurijev, thebosniatimes.ba
Prošlu godinu obilježilo je nekoliko prelomnih događaja. Ako
ostavimo po strani pobjedu Donalda Trumpa na predsjedničkim izborima u
Sjedinjenim Državama, uviđamo i da su u potpunosti razotkrivene neke od
slabosti Evropske unije, što se izrazilo izlaskom Velike Britanije iz EU.
Ipak, Brexit ne mora nužno da dovede do kraha Unije, već bi,
umjesto takvog scenarija, trebalo da posluži kao “poziv za buđenje”,
odnosno da podstakne na rješavanje problema. Pojedini evropski lideri nastoje
da ubrzaju navedeni proces, tako što apeluju na članice EU da “uobliče
Uniju”. U tom kontekstu, tvrde da je sada lakše sprovesti dodatnu
integraciju, s obzirom na to da među preostalim članicama EU ne postoje
krupnije razlike, a zatim postići saglasnost o koracima kojima bi se Britanija,
možda, usprotivila. Među takvim mjerama nalazi se i bankarska unija, tema o
kojoj se neprestano govori otkako je počela kriza u eurozoni. Mada je u
navedenom domenu već ostvaren značajan napredak, integracija evropskih banaka
jeste proces kojem se ne nazire kraj. Između ostalog, nedovršen posao odnosi se
na uspostavljanje sistema osiguranja depozita.
Drugi potencijalni korak, motivisan dubokom asimetrijom
između ekonomskih rezultata koje su, u vrijeme krize, ostvarivale države eurozone,
podrazumijevao bi osmišljavanje zajedničkih principa za zaštitu radnika koji
ostanu bez posla, što bi uključivalo davanje periodičnih nadoknada,
finansiranih iz budžeta EU. Najzad, kao posljedica izbjegličke krize pokrenuta
je diskusija o uspostavljanju zajedničke sheme za osnaženje spoljnih granica
Unije, uključujući raspoređivanja tražilaca azila među članicama EU i obezbjeđivanje
novca za njihovu integraciju. O svim navedenim i mnogim drugim zamislima se
naširoko raspravlja, ali nisu zabilježeni veći pomaci, pa se ispostavilo da je
daleko od toga da je Velika Britanija jedina koja je pokazivala politički otpor
dubljoj integraciji.
Protivljenje integraciji izazvano je različitim razlozima,
od kojih se većina odnosi na to koja bi država mogla da dobije veće povlastice
od ostalih. U pojedinim slučajevima, usvajanje neke mjere može da znači veću
dugoročnu dobit za sve, ali nosi značajne troškove za određene zemlje. U vrijeme
kada se pojedine važne članice Unije pripremaju za izbore i kada su u usponu
“nekonvencionalni političari”, mnogi lideri ne žele da rizikuju da
izgube svoj “politički kapital” sprovodeći takve reforme. Moguće je
da bi politički otpor bio slomljen ako se, naprosto, prijedlozi predoče u
paketu. Uzmimo za primjer napore koji se preduzimaju da bi se prevazišla izbjeglička
kriza. Kada je postalo jasno da pojedine zemlje, naročito one u centralnoj
Evropi, nisu spremne da prihvate zajedničke kvote za raspoređivanje izbjeglica,
predloženo je da tražiocima azila bude omogućeno da biraju gdje žele da borave,
a troškovi bi bili pokriveni iz budžeta EU, uz moguće štampanje novih
“sigurnih obveznica”.
Ali, navedena ideja također može da naiđe na otpor, pa treba
razmišljati o primjeni druge mjere, što bi značilo transfer u manje razvijene
države, koje bi tako uspjele da dobiju više sredstava iz fondova Unije, kao i
osmišljavanje djelotvorne politike prema izbjeglicama. Na taj način zemlje s
visokom stopom nezaposlenosti bi u kratkom roku mogle da unaprijede ekonomski
učinak. Ipak, paket reformi ne odnosi se samo na cifre, već, preciznije rečeno,
na zaštitu Evropske unije, izgradnjom održivijih institucija. Ako EU želi da
ostane “svjetionik” otvorenosti i liberalne demokratije, mora da
krene u pravcu dalje integracije, trasirajući stazu koja će svim državama
članicama donijeti korist.
/Autor je glavni ekonomista u Evropskoj banci za obnovu i
razvoj/
(TBT, Danas)
