KOLUMNA
Budući da Trump dovodi u pitanje relevantnost NATO-a,
izgleda da nije pravi trenutak da UK igra na kartu “veličanstvene
izolacije”. Iz razloga koji se strogo tiču nacionalnog identiteta Mayjeva
ima trostruku opkladu – na UK, na SAD i na svijet
Piše: Dominique Moisi, thebosniatimes.ba
Odmah nakon govora britanske premijerke Therese May koja je
istakla šta će biti ciljevi njene vlade u predstojećim pregovorima o povlačenju
Ujedinjenog Kraljevstva iz EU, jedan poznati stručnjak i politički komentator,
koji je nekada radio na adresi Dawning street 10, bio je impresioniran.
“Ne možete više govoriti o ‘perfidnom Albionu'”,
rekao mi je kada sam ga sreo u Londonskom klubu, “Theresa May je kristalno
jasna – Brexit znači exit.”
Moj sagovornik je na referendumu o Brexitu u junu prošle
godine glasao za ostanak u EU, ali je kao i veći dio zemlje pozdravio govor Mayjeve.
“Ako tražite sliku kojom biste opisali današnju Veliku Britaniju, govorite
o ‘prkosnom lavu'”, rekao mi je, prije nego što je istakao tri ključne
stavke.
Prvo, rekao je on, evropski model integracije je u krizi, a
EU je dokazala da nije sposobna da se reformiše. Napuštanje evropskog bloka, ne
poput pacova koji bježi s broda koji tone, već sa stilom, dokaz je britanskog
realizma. Štaviše, uvijek je postojao raskol između UK-a i EU jer je projekat
evropskih integracija predstavljan pretežno kao ekonomski kada je prvenstveno
po prirodi bio politički. Jedinstveno tržište EU, kao ni željeznica “Eurostar”
koja povezuje London s kontinentalnom Evropom, nije bilo dovoljno da Britance
pretvori u Evropljane.
Drugo, uprkos očiglednim teškoćama, nedvosmislen raskid sa
EU je vjerovatno mnogo lakši nego pregovaranje o kompleksnom aranžmanu s
preostalih 27 država-članica, naročito ako je prioritet da se britanska
Konzervativna partija očuva kao jedinstvena i na vlasti.
A treće, Velika Britanija ne gleda blagonaklono na pritisak
od spolja koji doživljava kao prijetnju. Neki britanski posmatrači bi možda
mogli da shvate Mayjevu kao novu Margaret Tacher, ali njen govor je bio i podsjetnik
na Winstona Churchilla. Zapravo, britanski građani koji su uvjereni da postoje
alternative za Evropu često se osvrću na 1940. – “najsjajniji trenutak Engleske”.
Ovaj siže stava Britanaca je časno iskren. Glasači iz tabora
“Napusti” očito osjećaju nostalgiju prema imperiji. Mayjevu se sa
svoje strane izgleda vodi nacionalnom politikom, te nacionalni suverenitet
postavlja kao prioritet u odnosu na ekonomiju. Ali, iako je UK definitivno
demokratija, argument koji je iznijela britanskom narodu se ne razlikuje od
onoga što ruski predsjednik Vladimir Putin govori svojim građanima – niko ne
živi samo na hljebu, a obnavljanje suvereniteta i nacionalne veličine je vrijedno
ekonomskog rizika.
Ali, da li je vizija Ujedinjenog Kraljevstva Mayjeve realna,
s obzirom na međunarodni kontekst? Da li i dalje možete sanjati da ste Nova
Atina kada postoji Novi Rim kojim se razmeće Donald Trump? Osim nepovjerenja u
Evropu, Mayjeva malo toga ima zajedničkog s novim predsjednikom SAD – ona vjeruje
u slobodnu trgovinu i sumnjičava je prema Rusiji, dok Trump poziva na
protekcionizam i želi da uspostavi specijalne odnose s Putinom.
Mayjeva i Trump su takođe upečatljivo različite ličnosti.
Srdačan, optimističan bivši holivudski glumac Ronald Regan i Čelična Lady
Tacherova dobro su se slagali zahvaljujući međusobnoj empatiji i zajedničkoj
strateškoj viziji svijeta. Ali, takav prijateljski odnos između živahne
američke reality zvijezde i stroge britanske premijerke gotovo je nezamisliv.
Možemo se uvijek pitati da li bi stvari bile drugačije da su
američki izbori prethodili referendumu o Brexitu. Da li bi Britanci ipak
rizikovali i rekli “ne” Evropi da je Trump već odnio pobjedu? Historija
definitivno ne može ponovo da se ispisuje; ali mnogi od onih koji su glasali za
ostanak u EU sada brinu da je Mayjeva podlegla pustim željama u vezi s
budućnošću.
Naravno, nije od naročite pomoći opisivati plan za izlazak Mayjeve
kao “mek” i “tvrd” jer ova druga opcija, sada je jasno,
nikada nije bila zaista moguća. A ipak, iako je u prvi mah izgledalo da govor Mayjeve
otklanja svaku preostalu nejasnoću u vezi s ciljem UK-a u predstojećem procesu,
britanski Vrhovni sud je sada doneo odluku da ona mora da se konsultuje s Parlamentom
prije nego što uđe u pregovore sa EU.
Churchill je nakon Drugog svjetskog rata podsticao
Evropljane da se ujedine, ali je također govorio da kada bi UK moralo da bira
između transatlantskog odnosa i Evrope, uvijek bi izabralo ovo drugo. U to vrijeme
zapadno savezništvo pod rukovodstvom SAD je bilo centar Churchillovog svijeta,
a Kina je bila u klopci građanskog rata.
Ali to više nije slučaj. Kina je sve više rival SAD, a sada
kada je UK odlučilo da bude samo, nema garancije da će ga SAD shvatiti
ozbiljno. Budući da Trump dovodi u pitanje relevantnost NATO-a, izgleda da nije
pravi trenutak da UK igra na kartu “veličanstvene izolacije”. Iz
razloga koji se strogo tiču nacionalnog identiteta Mayjeva ima trostruku
opkladu – na UK, na SAD i na svijet.
Izgleda da Mayjeva pretpostavlja da Commonwelth nacija i
ostala multilateralna ekonomska tijela mogu da zamijene EU i da će Trump, kao
britanski ministar spoljnih poslova Boris Johnson, na kraju biti racionalni
državnik koji prosto ne može da kontroliše svoje riječi. Ona osuđuje globalizaciju
zbog njenih surovih društvenih posljedica, ali UK koje više nije u EU će još
više zavisiti od razmjene s drugim zemljama. U međuvremenu, uspon populizma i
geopolitički rizici koje je uvela Trumpova administracija neće biti samo historijske
fusnote i mogli bi da obilježe kraj globalizacije onakve kakvu mi znamo.
Nakon Brexita i izbora Trumpa, jedna od stvari koje su izvjesne
jeste da će za očuvanje geopolitičkog Zapada odnos Francuske i Njemačke biti
važan kao nikada ranije. A budući da se birači u obje zemlje, naročito u
Francuskoj, suočavaju sa iskušenjem populističkog nacionalizma dok im se ove
godine približavaju izbori, i taj je odnos na staklenim nogama.
/Autor je viši savjetnik na Institutu Montenj u Parizu/
(TBT, ©Project Syndicate)
