FELJTON (II)
Da li je hrvatska agresija u sebi objedinjavala elemente
krivičnog djela genocida? Ovdje se Republici Hrvatskoj ne mora dokazati
direktno činjenje krivičnog djela genocida od strane njenih jedinica, nego je
dovoljno primjerice dokazati i sporazum o počinjenju zločina genocida između
predstavnika Herceg-Bosne i čelništva Republike Hrvatske ili njeno saučesništvo
u istom
Piše: Anida Ključanin, thebosniatimes.ba
Pretenzije i Republike Hrvatske i Republike Srbije prema
dijelu teritorija Bosne i Hercegovine opredijelile su djelovanje ovih država u
ratu spram Bosne i Hercegovine. Obje ove države počinile su agresiju na
Republiku Bosnu i Hercegovinu i obje države imale su za cilj pripajanje dijela
Bosne i Hercegovine svom teritoriju – Republika Srbija željela je Veliku Srbiju
praviti sa pripajanjem samoprolašenog teritorija Srpske Republike BiH;
Republika Hrvatska željela je Veliku Hrvatsku praviti pripajanjem teritorija
Herceg-Bosne. Ovo je bio rezultat i dogovora u Karađorđevu 1991. godine između
tadašnjih lidera ovih zemalja Slobodana Miloševića i Franje Tuđmana.
Zašto je onda Republika Hrvatska čekala skoro pa dvije
godine, sve do 1993. godine, da počne ostvarivati zacrtane ciljeve? Hrvatska je
najvjerovatnije kalukulisala želeći prvo sa svog teritorija premjestiti rat u
Bosnu i Hercegovinu, a potom je, uvidjevši da međunarodna zajednica ne čini
ništa po pitanju srpske agresije, ispravno zaključila da će isto proći i sa
pokoljem nehrvata na području formirane Herceg-Bosne. Potrebno je napomenuti
kako pretenzije Hrvatske na teritorij BiH nisu novijeg datuma i ni u kom
slučaju ne počinju sa likom i djelom Tuđmana: još u 19. stoljeću Ante Starčević
utemeljuje hrvatsku nacionalističku ideologiju po kojoj Bosna i Hercegovina
čini sastavni dio Hrvatske a u kojoj obitava narod „najčistije i najplemenitije
krvi hrvatske“. Ova se ideja proteže i kroz cijelo 20. stoljeće, pa tako za
vrijeme Kraljevine SHS u kojoj Stjepan Radić pa i njegov nasljednik Vlatko
Maček smatraju muslimane „Hrvatima muslimanske vjeroispovijesti“; isto tvrdi i
Ante Pavelić za vrijeme postojanja NDH. Tuđman je dakle samo nastavio ideju
svojih prethodnika, ideju ukorijenjenu u srži hrvatskog poimanja
bosanskohercegovačkog pitanja, mišljenje za koje nije sigurno da li je i danas
izumrlo.
Dokazivanje krivičnog djela genocida
Da bi se dokazalo da
su zločini počinjeni u opštinama koje su ulazile u sastav formirane
Herceg-Bosne, sadržavali elemente krivičnog djela genocida, te da je Republika
Hrvatska odgovorna za te zločine, bilo direktno ili indirektno, potrebno je da
se uradi sljedeće:
– dokazivanje počinjenja barem jednog od elemenata krivičnog
djela genocida u u predmetnim opštinama (opštinama koje su ušle u sastav
Herceg-Bosne);
-dokazivanje genocidne namjere koja se na teret može staviti
organima Herceg-Bosne, te organima Republike Hrvatske.
Da bi se dokazalo postojanje elemenata krivičnog djela genocida
potrebno je kumulativno ispunjenje djela u osnovi genocida (actus reus) i
namjere (mens rea) da su djela počinjena sa ciljem uništenja pripadnika
međunarodno zaštićene grupe (etničke, vjerske..).
Krivično djelo genocida jeste bilo koje od (što znači da je
dovoljno dokazivanje samo jednog od djela u osnovi genocida) sljedećih djela,
počinjenih u namjeri da se potpuno ili djelomično uništi kao takva, nacionalna,
etnička, rasna ili religiozna grupa:
-ubistvo članova grupe;
-teška povreda fizičkog ili mentalnog integriteta članova
grupe;
-namjerno podvrgavanje grupe takvim životnim uslovima koji
treba da dovedu do njenog potpunog ili djelomičnog uništenja;
-mjere usmjerene ka sprječavanju rađanja u okviru grupe;
-prinudno premještanje djece iz jedne grupe u grupu.
Kažnjiv je genocid; sporazum o izvršenju genocida;
neposredno i javno podsticanje na izvršenje genocida; pokušaj genocida; kao i
saučesništvo u istom.
Dakle, ovdje se Republici Hrvatskoj ne mora dokazati
direktno činjenje krivičnog djela genocida od strane njenih jedinica, nego je
dovoljno primjerice dokazati i sporazum o počinjenju zločina genocida između
predstavnika Herceg-Bosne i čelništva Republike Hrvatske ili njeno saučesništvo
u istom.
Pored navedenog, genocid nije potrebno da bude počinjen na
cijelom jednom teritoriju, niti je za ispunjenje uslova potrebnih za
dokazivanje ovog zločina relevantan broj žrtava; genocid može da bude počinjen
i na određenom mikropodručju nad određenim brojem žrtava. Ne samo to, nego
genocidne radnje ne moraju da budu niti dovršene; djelo može da ostane u
pokušaju, uz izostanak posljedice, a kako je poznato da je u krivičnom pravu
kažnjiv i pokušaj krivičnog djela, kažnjiv je i pokušaj genocida. Dakle, nije
bitno da li je nastupila posljedica datog krivičnog djela – genocida,
odnosno da li je uistinu i uništena grupa predodređena za uništenje nego
činjenica da su nad tom grupom preduzete radnje koje su imale za cilj njeno
uništenje.
Ono što je bitno jeste činjenica da su svi oni nad kojima su poduzete odgovarajuće radnje, bili ciljani isključivo zbog svoje pripadnosti
odgovarajućoj grupaciji, a nikako zbog nekih individualnih svojstava ili drugih
motiva (mržnje, osvete i slično).
Također, potrebno je napomenuti da nauka pored navedenih
oblika genocida navodi, i deportaciju kao jedan od oblika genocida. Tako
holandski pravni ekspert Pieter Drost
ističe kako „ovih pet akata ne pokrivaju sve moguće načine i sredstva namjernog
uništavanja ljudske grupe kao takve, te da destrukcija ljudske grupe može
poprimiti stvarni oblik kroz deportaciju ili masovno raseljavanje“. Istog je
stava i Matthew Lippman koji navodi kako „iseljavanje grupe iz njenog
tradicionalnog doma može doprinijeti smišljenoj destrukciji grupe“. Upravo je u
prvostepenoj presudi Prliću i ostalima, kao što je prethodno i naznačeno,
presuđeno postojanje udruženog zločinačkog poduhvata čiji je cilj bio
„protjerivanje muslimanskog stanovništva“.
U nastavku će djela u osnovi genocida i namjera počinjenja
tih djela sa ciljem trajnog uklanjanja dijela međunarodno zaštićene grupe sa
datih prostora proglašene Herceg-Bosne biti prikazana na odgovarajućim
geografskim područjima; prije svega kroz pokolje nad cijelim bošnjačkim selima;
nanošenje teških tjelesnih i psihičkih povreda u konc-logorima držanim pod
zapovjedništvom čelnika Herceg-Bosne, te nehumane uslove u tim logorima.
Karakteristika svih ovih djela jeste činjenica da su vršena nad civilima, bez
obzira na spol, dob ili bilo koju drugu odrednicu žrtava osim one da pripadaju
grupaciji unaprijed predodređenoj za uništenje.
(nastavlja se)
(TBT)
