Piše: Alain Gabon, thebosniatimes.ba
Samo nekoliko dana nakon velikog izbornog potresa desničarskih Švedskih demokrata koji su postali druga najveća stranka u zemlji i lider pobjedničkog desnog bloka, došao je red na Italiju da za svog budućeg premijera izabere lidera “postfašističke” partije, Fratelli d'Italia (Braća Italije), koja se može preciznije nazvati “neofašistima”.
Reakcije zapadnih vlada, izabranih zvaničnika i medija bile su neobično prigušene i susretljive kada se uzme u obzir da su još dvije zemlje članice Evropske unije, uključujući jednu od njenih prvobitnih članica osnivača, Italiju, uzastopno spale na krajnju desnicu, ovaj put u vlast ništa manje nego, prvo, partija koju su osnovali neonacisti 1980-ih, a potom i direktni potomci Musolinijevih fašista.
Stručnjaci, posebno stručnjaci za italijansku politiku i akademici, mjesecima su u velikoj mjeri umanjili pojam “fašističke prijetnje” ističući da su italijanske neofašističke stranke dugo bile uključene u demokratsku parlamentarnu i izbornu politiku, ili da Braća Italija zapravo nisu bili fašistička stranka, već tradicionalistička, konzervativna, populističko-nacionalistička, ili čak “tehno-suverenistička”.
Komentatori su radili prekovremeno kako bi nas uvjerili da Brothers of Italy nisu ekstremisti već umjereni, realisti i pragmatični po pitanjima kao što su odnosi sa EU, ekonomija i vanjska politika; da će postojati snažan kontinuitet s prethodnom vladom Maria Dragija; da će Meloni ionako imati vezane ruke od svoje koalicije i same EU; i da ova koalicija možda neće preživjeti više od godinu-dvije.
Glavne novine poput francuskog Le Mondea umirile su nas podsećajući nas na kapacitet navodno fundamentalno “centrističkog” italijanskog Sistema, da forsira kompromise i kroti radikalizam, dok se Meloni sama potrudila ublažiti svoj imidž, uveravajući javnosti da se nema čega plašiti i da će ona služiti kao “ujedinitelj” koji će “vladati za sve”, a ne samo za one koji su glasali za nju.
Konačno, u političkoj nauci je dobro poznato da biračko tijelo neke stranke ne mora nužno dijeliti njene ideološke orijentacije, pa čak ni poznavati njen program.
Ovo konkretno glasanje u Italiji je zaista bilo uglavnom protestno glasanje u kojem su ljudi navijali za “antisistemskog” kandidata, “autsajdera”, “anderdog” kako bi izrazili svoje duboko užasnutost tradicionalnim vladajućim strankama, počevši od njihove nesposobnosti da poboljšaju svakodnevni život o pitanjima hljeba i putera.
Meloni je iskoristila to narodno nezadovoljstvo i svoj (lažni) imidž autsajdera. Drugim riječima, ljudi su glasali za nju ne zato što je fašista nego zato što nije establišment.
Historijski fašizam
Mnogi mediji su tako pomogli Meloni da ugladi svoj imidž i predstavi je kao i obično, često do te mjere da funkcionira kao vlastita komunikacijska agencija. Ipak, njeni napori da se odvoji od svojih prethodnih izjava ili italijanskog historijskog fašizma tvrdnjom da je to stvar prošlosti također nisu nimalo uvjerljivi.
Njena stranka je u direktnoj vezi sa Italijanskim socijalnim pokretom (MSI) koji su stvorili Musolinijevi ministri, režimski zvaničnici i tvrdokorni partizani. Daleko od toga da odbacuje ovu pripadnost, Meloni je oduvijek ponosno isticala te korijene.
Trobojni plamen koji je odabrala kao logo svoje zabave dolazi iz MSI pokreta; njeno sedište u centru Rima nalazi se na istoj adresi na kojoj je MSI osnovao svoje kancelarije 1946. godine; a Melonijeva je vodila kampanju sa Musolinijevom unukom Rachele Mussolini, koja je i sama članica Braće Italije.
Njeni diskursi o “Bogu, porodici, zemlji” i retorika o manjinskim zajednicama potpuno su kongruentni I u direktnom kontinuitetu sa onima historijskog fašizma. Meloni nije novi Mussolini, ali njena stranka predstavlja toksičnu, desničarsku ideologiju.
O tome svjedoči njena podrška Eriku Zemouru, koga mnogi vide kao francuskog „propovednika mržnje“ i glavnog zagovornika „teorije velike zamjene“.
Sa oduševljenjem pozdravljen od cijele evropske krajnje desnice, od Rusije do Francuske (i šire), Melonijev dolazak na vlast samo je najnoviji dokaz dramatičnog političkog bujanja na cijelom kontinentu: uključivanje desničarskih snaga koje su ne tako davno bile marginalne , čak i tabu stranke, u samo dvije decenije postale su pravi masovni pokreti koji su sve sposobniji da osvoje vlast.
U ‘talasima’
Bilo bi pogrešno smatrati posljednje švedske i italijanske izbore anomalijama, izuzecima ili aberacijama. Oni su, naprotiv, u punom kontinuitetu sa usponom krajnje desnice ne samo u Evropi i Zapadu, već iu cijelom svijetu.
Osim toga, ovo nije novi trend, već trend koji već traje decenijama, datira iz predratnog fašističkog doba 1930-ih i 1940-ih, pa čak i 19. stoljeća. Na primjer, Zemmorova Reconquest Partija pronašla je svoje ideološke korijene u spisima političkog pokreta Edouarda Drumonta (1844-1917) i vođe Action Française Charlesa Maurrasa (1868-1952).
Svoju stranku je čak nazvao po trenutku srednjovjekovne Evrope u rekonkvisti. Knjige i članci o “usponu krajnje desnice širom Evrope” i ultranacionalističkom populizmu već su punili police ranih 2000-ih, a politolozi su pokazali da ono što imamo ovdje nije raskid s prošlošću, već niz kontinuirani “talasi”, svaki novi veći od prethodnog.
Uprkos ovom snažnom historijskom kontinuitetu, ova najnovija faza uspeha krajnje desnice predstavlja pet velikih noviteta.
Prvo, posvećuje izborne pobjede i pristupanje vlasti partijama i ideologijama koje je poslijeratna Evropa decenijama uspijevala držati marginaliziranima i isključenima iz mainstreama.
U zemljama poput Poljske, Mađarske, Švedske, a sada Italije, ova posljednja zaštitna barijera je sada popustila, a krajnje desničarske stranke sada kontroliraju svoje vlade. Drugo, uprkos jedinstvenom kontekstu, sličnosti su još jače u pogledu njihove nativističke i ksenofobične ideologije.
Globalna islamofobija
Treće, sada vidimo kako se ovi desničarski pokreti spajaju, oponašaju jedni druge i pronalaze inspiraciju jedni u drugima. Oni sve više uspostavljaju prekogranične veze i institucionaliziraju političke saveze.
Meloni, poljska i mađarska vlada, američka republikanska stranka, švedski demokrati i drugi snažno podržavaju jedni druge. Sama Meloni je 2020. godine izabrana za predsjednicu Evropskih konzervativaca i reformista, saveza koji okuplja više od 40 stranaka.
Četvrto, krajnja desnica pobjeđuje čak i kada izgubi na biralištima namećući svoj diskurs u nacionalnim debatama i prisiljavajući druge konzervativne, centrističke, a ponekad čak i ljevičarske stranke da usvoje svoje teme i prijedloge politike u svojim programima u nadi da će zaštititi izborne gubici.
To posebno vrijedi za neprijateljsku fiksaciju na islam i muslimane; politike koje ovaj rasizam generira sada više promiču druge stranke nego sama krajnja desnica.
Peto, ovaj krajnje desničarski, isključivi „novi nativizam“ posebno cilja na muslimane čiji se način života i sistem vjerovanja smatraju suprotnim „nacionalnom identitetu“ tih evropskih zemalja.
Islamofobija je sada postala jedna od najistaknutijih ideologija koje dijele sve te stranke.
Dramatična ekspanzija krajnje desnice, koja je sama po sebi podskup još većeg dedemokratizirajućeg trenda ili “demokratske dekonsolidacije”, stvara pravu Islamofobijsku internacionalu koja muslimane stavlja čak i više nego što oni već jesu u poziciji kako unutrašnjih tako i vanjske prijetnje, sa samim islamom kao glavnim neprijateljem protiv kojeg se društvo navodno mora mobilizirati.
U mnogim od tih zemalja, ovo pozicioniranje je zapravo relativno novo. Ipak, u kratkom vremenskom periodu već je stavio muslimane u strukturnu poziciju “autsajdera”, uključujući najdramatičnije u njihovim vlastitim zemljama rođenja i državljanstva.
Taj proces je već uveliko u toku, ali zbog eksplozije krajnje desnice na čitavim kontinentima, pojačala su se antimuslimanska osjećanja koja su izazvala ovu historijski novu globalnu islamofobiju.
(TBT, MEE)
