KOLUMNA
Iako se Darwinu većinski pripisuju zasluge za teoriju
evolucije u 18. st., muslimanski učenjaci su predlagali slične teorije
stoljećima prije Darwinova rođenja.
Piše: Rayan Khalaf, thebosniatimes.ba
Kada čujete za teoriju evolucije, engleski naučnik Charles
Darwin je vjerovatno prvi kojeg se sjetite. „Muslimanski učenjak“, s druge
strane, je posljednji kojeg biste povezali s teorijom.
Ali muslimanski učenjaci se ne slažu.
Iako se Darwinu većinski pripisuju zasluge za teoriju
evolucije u 18. st., muslimanski učenjaci su predlagali slične teorije
stoljećima prije Darwinova rođenja.
Čuvena teorija govori o procesu nastanka novih vrsta i
njihovog opstanka prirodnom selekcijom. Vjeruje se da teorija ima svoje
korijene u drevnim civilizacijama budući da su o njoj raspravljali grčki
filozofi, za koje se vjeruje da su svoje evolucijske ideje posudili od Hindusa.
Al-Jahiz (776-868)
Abu ‘Uthman Amr bin Bahr al-Fukaymi al- Basri, poznatiji
kao Al-Jahiz, bio je cijenjeni istočnoafrički prozaist i teolog nastanjen u
Bagdadu.
U svojim djelima, Al-Jahiz je opisao tri mehanizma
evolucije: Borbu za opstanak, Transformaciju vrsta jednih u druge i Okolišne
faktore.
Prema navodima The Guardiana, Al-Jahiz je jednom zapisao:
„Životinje se upuštaju u borbu zbog opstanka, i resursa, kako bi izbjegle da
budu plijen, te zbog razmnožavanja.“
Pojasnio je: „Okolišni faktori utječu na organizme i razvoj njihovih
novih odlika koje će im osigurati preživljavanje, preobražavajući ih tako u
nove vrste. Životinje koje prežive i razmnožavaju se, mogu prenijeti svoje
uspješne osobine potomcima.“
Nasir ad-Din Tusi (1201-1274)
Muslimanski polihistor, arhitekt, filozof, ljekar, naučnik,
teolog i islamski referentni izvor (marjaa taqleed) iznio je osnovnu teoriju
pojašnjavajući evoluciju vrsta.
Kako navodi The Vintage News, muslimanski učenjak Ibn
Khaldun je smatrao Tusija najvećim od kasnijih perzijskih učenjaka. Njegova
djela, zasnovana na religijskim i nereligijskim temama, smatraju se najvećom
kolekcijom jednog islamskog autora.
U svojoj knjizi Aklhaq-i-Nasri, Tusi navodi da se svemir
prvobitno sastojao od jednakih i sličnih elemenata, ali su se unutrašnje
kontraindikacije kasnije razvile, što je dovelo do toga da neke tvari
evoluiraju drugačijim tempom i na na drugačijih način od drugih.
Tusi također objašnjava kako su elementi evoluirali u
minerale, zatim biljke, onda životinje, i konačno u ljudska bića.
Muhammad al-Nakhshabi (10. stoljeće)
Učenjak iz 10.st. iz centralne Azije vjerovao je da su
nebeska tijela evoluirala u elemente koji su postali biljke, koje su se razvile
u životinje, a životinje u ljudska bića.
Zabilježio je: „Čovjek je potekao od životinja, one od
biljaka, a biljke su nastale od kombiniranih tvari; one su nastale iz prostih
vrsta a ove od nebeskih tijela.“
Evolucija u islamu
Nekoliko islamskih ličnosti zagovaralo je teoriju evolucije,
navodeći da se ona ne protivi islamskim učenjima.
Ti muslimanski učenjaci citiraju ajete iz Kur'ana koji
navode da svemir nije nastao odjednom, nego u fazama.
„Allah je onaj koji je stvorio sve životinje iz vode; i [On
je odlučio da] među njima ima takvih koje pužu na svojim trbusima, i takvih
koje hode na dvije noge, i takvih koje hoda na četiri noge! […]“ (Kur'an
24:45)
Tumačenje jednog drugog ajeta je da je čovjek stvoren od
gline, od njega su se kasnije razvila ljudska bića. Na sličan način, u suri
Ghafir stoji, „… i oblikovao vas – oblikovao vas tako dobro i lijepo…“
(TBT, Prevela Jasmina Drljević)
