KOLUMNA
Sve tri velike Therese u historiji su svetice. U novije vrijeme
je kanonizirana Majka Theresa, neumorna humanitarna radnica i kontroverzna
aktivistkinja za siromašne; prva je bila Tereza Avilska, jedna od
najdinamičnijih i najmoćnijih ličnosti Katoličke crkve u 16. stoljeću
Piše: Robert Harvey, thebosniatimes.ba
A u 19. vijeku Theresa
iz Lisjea je pričala sa životinjama, uzgajala bašte, činila dobro i postala
poznata kao “Cvijetić”. Britanska premijerka Theresa May je s vremena
na vrijeme filantrop poput Majke Therese, ambiciozna poput Therese Avilske i
skromna kao “Cvijetić”. Ali, da li će biti dobro zapamćena kao neka
od njih?
Kao i “Cvijetić”, Mayjeva je toliko diskretna da
čak mnogi članovi njene partije imaju sumnje kada je riječ o tome u šta ona
zapravo vjeruje. Ona udovoljava američkom toksičnom predsjedniku Donaldu Trumpu
i dodvorava se turskom predsjedniku Recepu Tayyipu Erdoğanu, koji brzo pretvara
jednu od strateški najvažnijih zemalja u sumornu anadolijsku periferiju
netolerancije. Oba gesta su zasjenila čak i ulagivanje bivšeg britanskog
premijera Davida Camerona kineskom predsjedniku Xi Jimpingu tokom Sijeve posjete
Britaniji 2015.
Ali izgleda da postoji nešto dublje za Mayevu. Pokretanjem
Člana 50 Lisabonskog ugovora njena vlada je u vezi sa odlukom o Brexitu koja
predstavlja tijesan rezultat s referenduma uz minimalnu kontroverzu, zadržavši
izuzetnu popularnost, prešla tačku na kojoj je moguć povratak.
Naravno, malo toga se zapravo izdogađalo tokom devet mjeseci
od kada je referendum održan – nisu preduzeti nikakvi konkretni koraci, a
čvrsti protivnici Brexita kao što je ministar za rad i penzije Damian Green i
državni ministar Alan Ducan još uvijek su članovi Vlade. Investitori očito
zavise od činjenice da se ništa značajno neće desiti bar još godinu dana jer će
Evropa biti u čeljustima sopstvenih izbora u Francuskoj, Njemačkoj i vjerovatno
Italiji.
Aktuelne vlasti u Evropi neće htjeti da rizikuju da se
njihovi populistički desničarski rivali osnaže davanjem prostora
“britanskoj oluji”. S druge strane, holandski populistički avatar Geert
Wilders je nedavno pretrpio izborni poraz u odnosu na ono što su mnogi
očekivali. A u Francuskoj će kandidati mainstreama kao što su Emmanuel Macron i
Francois Fillon najvjerovatnije pobijediti na predsjedničkim izborima u drugom
krugu u kojem će se boriti protiv Marine le Pen iz Nacionalnog fronta ako se
ona lukavo ne postavi kao umjereni ili socijalistički “patriota” koji
se zalaže za državu blagostanja.
Nakon toga njemački birači će ili ponovo izabrati kancelarku
Angelu Merkel ili će posao dati socijaldemokrati Martin Schulzu, koji je
orijentisan ka EU. A sljedeći italijanski lider će definitivno biti bilo ko
drugi osim Beppe Grilla, ekscentričnog lidera Pokreta pet zvijezdica.
Kada se izborna prašina konačno slegne, uslijedit će lažni
rat između Britanije i Evropske unije. U reprizi borbi britanske premijerke Margaret
Thatcher protiv Evrope od prije trideset godina, obje strane će huktati i
puftati, prijetiti povlačenjem iz pregovora i onda postići kompromis u posljednjem
minutu.
I na kraju, sporazum će najvjerovatnije ličiti na članstvo
Norveške u Evropskoj ekonomskoj oblasti (EEA), ali će biti etiketiran sa
“namijenjen” Britaniji. Tako će pristup Britanije evropskom tržištu
ličiti na ono što ima danas, uz neznatno veću kontrolu migracije iz EU i prekid
uvažavanja institucija EU kao što je Evropski sud pravde. London će se zauzvrat
odreći najvećeg dijela uticaja prilikom određivanja kako evropsko jedinstveno
tržište funkcioniše.
Prihvatanjem takvog kompromisa Mayjeva bi sigurno ispunila
svoje obećanje onima koji su glasali za Brexit, a vjerovatno bi ujedinila
različite tabore u okviru sopstvene stranke. Ali bi mnogo toga moglo da krene naopako.
Ako se evropske zemlje ne zateturaju ka desnici i ako se Schulz iznjedri kao njemački
lider i de facto predsjednik EU, EU će imati manje tolerancije za zahtjeve
Britanije.
Čini se da dodvoravanjem Trumpu i Erdoganu aktuelna
strategija Mayjeve naginje ka udovoljavanju “brexiterima” i
evroskepticima desnog krila. Ali ako im previše toga prepusti, mogla bi da
onemogući postizanje konačnog sporazuma sa Evropom. U svakom slučaju, eurofobi
kao što je Liam Fox, ministar trgovine, osudiće svaki sporazum kao izdaju
principa u kameronovskom stilu i zalagati se za “čist” najbolji
mogući Brexit. To bi značilo poštovanje pravila Svjetske trgovinske
organizacije, ili možda nepoštovanje bilo kakvih pravila, u vezi sa Evropom,
što bi Britaniju stavilo u prilično nezgodnu situaciju.
Zbog činjenice da se Mayjeva suočava s najslabijom
opozicijom na domaćem terenu koja se može zamisliti, njene teškoće se zapravo
mogu produbiti. Lider Laburističke stranke Jeremy Corbyn drži se svog starog ljevičarskog
ekstremizma, osim kada je riječ o imigraciji, gdje kompromituje jedno od
najsvetijih laburističkih principa da bi udovoljio sve manjem izbornom tijelu
koje je nekada prisvajao Oswald Mosley i drugi lideri ekstremne desnice, a sada
ga zastupa Stranka za nezavisnost Ujedinjenog Kraljevstva.
Corbyn, kao pravi lenjinista, vjeruje da je svaka strategija
prihvatljiva u težnji ka moći. U karijeri od gotovo 35 godina uvijek je gledao
u budućnost. Izgleda da sada misli da bi mogao da se iznjedri poput Trumpa kao
neočekivani pobjednik 2020., naročito ako zbog Brexita ekonomija završi u
silaznoj spirali. Ako ne dođe do tog scenarija, može bar da pokuša da sabotira
ono što on vidi kao zavjeru kapitalista za slobodno tržište koja nastaje u EU.
Ako kontrolu preuzme bivši ministar finansija u sjenci Ed
Balls ili nekadašnji šef diplomatije Ed Miliband, laburisti bi mogli da imaju
realne šanse.
Theresa May, opremljena sopstvenim narodnim mandatom i uz
viziju, snagu i hrabrost svoje tri imenjakinje, mogla bi da obezbijedi dogovor
sa Evropom koji služi i Britaniji i cilju globalne stabilnosti.
/Autor je bivši član Spoljnopolitičkog odbora Donjeg doma
britanskog parlamenta/
(TBT, ©Project Syndicate)
