KOLUMNA
Pobjeda Le Penove bi nesumnjivo destabilizirala Evropu
politički i ekonomski. Potcjenjivanje ljudi koji su glasali za Brexit, Trumpa i
njihove evropske ekvivalente nije mudra strategija
Piše: Guy Verhofstadt, thebosniatimes.ba
Predstojeći izbori u Holandiji, Francuskoj i Njemačkoj će
biti održani u definitivno najgrozničavijem političkom okruženju od stvaranja
Evropske unije.
Poslijeratni demokratsko liberalni poredak je u opasnosti
svuda, a naročito u Evropi, gdje se EU sučeljava sa izazovima koji obuhvataju
sve agresivniju Rusiju, konstantnu opasnost od terorizma, lišavanje
demokratskog prava glasa i nejednaki ekonomski rast.
Nakon referenduma o Brexitu u Ujedinjenom Kraljevstvu i
izbora Donalda Trumpa za predsjednika SAD, pitanje s kojima se suočava Evropa
je jasno – da li će populističke i nacionalističke snage projektovati isti
uticaj na najvažnije zemlje EU?
U Holandiji Gert Vilders i njegova ekstremno desničarska
Partija slobode dobro se kotiraju u anketama javnog mnijenja uoči izbora sljedećeg
mjeseca. Vilders odobrava Trumpovu izvršnu naredbu kojom je ulazak u SAD
zabranjen za sve iz sedam muslimanskih zemalja. Kao i Trumpov glavni strateg
Stiven Benon, Vilders svijet posmatra kroz rasističku prizmu i veruje da
učestvuje u bici za spašavanje zapadne civilizacije od islama.
Takve stavove nema nijedna druga holandska partija, tako da
je Vlada pod rukovodstvom Vildersa daleko od izvjesnog scenarija. Budući da
holandski premijer Mark Rute stoički izdržava napade, Vildersu će najvjerovatnije
na kraju biti oduzeta moć.
U međuvremenu, u Francuskoj, liderka ekstremno desničarskog
Nacionalnog fronta Marin le Pen trenutno vodi u anketama pred predsjedničke
izbore, o kojima će se odlučivati u dva kruga u aprilu i maju. Le Penova je
obećala da će raspisati referendum o članstvu Francuske u eurozoni uprkos
upozorenjima Banke Francuske da bi napuštanje monetarne unije moglo da dovede
do povećanja nacionalnog duga za 30 milijardi eura (31,8 milijardi dolara)
godišnje. Ona je također izrazila želju da rasformira suštinske komponente
evropskih integracija kao što je sloboda kretanja za evropske državljane.
Birači iz ogromnih područja metropola su na referendumu o
Brexitu u Ujedinjenom Kraljevstvu i na predsjedničkim izborima u SAD izdašno
podržali opciju “Ostani”, odnosno Hilari Klinton. Najvjerovatnije
ćemo vidjeti isti obrazac na izborima u Francuskoj. Ali, dok stariji birači
podstiču britanski i američki nacionalizam koji ponovo uzima maha, Le Penova
veliki dio svoje podrške duguje mlađim grupacijama pristalica, što je
zabrinjavajući pokazatelj u kojoj se mjeri ključni segmenti francuskog izbornog
tijela osjećaju lišeni prava na glas.
Pobjeda Le Penove bi nesumnjivo destabilizovala Europu
politički i ekonomski. Sa opasnim nacionalističkim demonima iz prošlosti Europe
na slobodi, Europa kakvu znamo bi lako mogla da se dezintegriše. Ali oni koji vjeruju
u liberalnu demokratiju, vladavinu prava i evropske integracije još uvijek
imaju vremena da se okupe oko alternativnog kandidata koji će najvjerovatnije
odnijeti prevagu u drugom krugu u kojem će biti s Le Penovom i, nadajmo se, donijeti
preko potrebne reforme i poduprijeti proaktivnu ulogu Francuske u Evropi.
Na izborima u Njemačkoj kasnije ove godine ekstremno
desničarska Alternativa za Njemačku (AfD) najvjerovatnije neće moći da pripremi
kredibilnu ponudu za kancelara uprkos svakoj podršci koju dobije od Rusije. Ali
sljedeći kancelar, bez obzira da li je to Martin Šulc iz redova
socijaldemokrata (SPD) ili je to i dalje Angela Merkel, moraće da predvodi
globalnu koaliciju entuzijasta da bi odbranio ono što je ostalo od poslijeratnog
poretka. Takav napor treba da obuhvata Kanadu, Australiju i zapadne saveznike u
Aziji, ali mora da počne od vraćanja reda u evropski dom.
Evropljani su nedavno proslavili 25. godišnjicu Mastrihtskog
ugovora, koji je obilježio plodonosni momenat u historiji evropskih
integracija. Kao što smo naučili u međuvremenu, moći EU su nedovoljne da bi se
riješili svi izazovi s kojima se sada suočava Europa. Njemačka mora da pomogne
da se poboljša ova situacija tako što će ponuditi viziju pouzdanije i
ambicioznije Europe, one koja može da prevaziđe unutrašnje podjele, postara se
za sopstvenu bezbjednost i trajno upravlja migracijom.
Ako se pojave novi pokreti koji će se suprotstaviti silama
nacionalizma i populizma, to ne bi bio nedostižan scenario. A iako se bivši
lider Partije za nezavisnost Ujedinjenog Kraljevstva Najdžel Faraž, Vilders, Le
Penova i njihove kolege i dalje postavljaju kao prkosni gubitnici koji se bore
protiv establišmenta, takva uobrazilja blijedi zahvaljujući njihovom uspjehu, a
u slučaju UKIP-a, zahvaljujući finansijskim skandalima.
Ako ekstremno desničarski nacionalistički lideri dođu na
vlast u nekim većim zapadnim zemljama, ubrzo će otkriti da je populistička
obećanja lakše dati nego ispuniti, kao što i Tramp sada otkriva na alarmantno
haotičnom početku svoje administracije. Tramp, Bregziteri i njihovi pandani na
svim drugim mjestima moraju tek da dokažu da mogu da obezbijede zajednički
ekonomski prosperitet širokih razmjera i odbrane sisteme globalnog rukovodstva
tako što će se na svjetskoj sceni vladati kompetentno i profesionalno.
Trebalo bi da bude očigledno da u globalizovanom svijetu gde
su pojedinačne nacije-države sve nemoćnije poletni bućkuriš populističkog
nacionalizma ne može da donese promjenu koju ljudi zahtijevaju. Srećom,
liberalna demokratija još uvek nudi progresivnu alternativu, a pobjeda
Merkelove ili Šulca u Njemačkoj nakon poraza Le Penove u Francuskoj bi mogli da
budu nagovještaj pojave globalne kontraofanzive.
U međuvremenu, širom Europe već niču novi proevropski
centristički pokreti, od Nowoczesna (Moderno) u Poljskoj do Ciudadanos
(Građani) u Španiji. Te partije ne govore laži i svoj uspjeh ne duguju
propagandnim botovima koje sponzoriše Rusija ili trolovima na društvenim
mrežama.
Sada kada su neki populisti došli na vlast, liberali imaju
dužnost da ih pozivaju na odgovornost i nude im alternativnu viziju. Potcjenjivanje
ljudi koji su glasali za Brexit, Trampa i njihove evropske ekvivalente nije
mudra strategija. O novim globalnim demagozima se mora suditi na osnovu
njihovih djela, a moraju se poraziti istinom, razumom i poštovanjem
demokratije.
/Autor je bivši premijer Belgije. Sada je predsjednik Saveza
liberala i demokrata za Evropu (ALDE) u Evropskom parlamentu/
(TBT/ ©Project Syndicate)
