ARG-E BAM U IRANU Drevna citadela koja izgledom podsjeća na ogromni zamak od pijeska

08.07.2017. u 02:00

CIVILIZACIJA

Prema legendi, ovo djelo zemljane arhitekture svoje postojanje duguje magičnom crvu.


FOTO: (Getty Images)

Na južnoj granici iranske visoravni blizu granice sa Pakistanom, citadela na vrhu brda Arg-e Bam obilježava Put svile. Prema legendi, ovaj grad od zemlje svoje postojanje duguje čarobnom crvu.

U epskoj pesmi Šahname persijskog autora Firdosija, djevojka je prela pamuk kad je otkrila crva u jabuci. Kako je jeo i rastao, crv je ispustio posebnu nit koja je donijela veliko bogatstvo njenom ocu Haftvadu koji je sagradio grad kako bi zaštitio ovu magiju. Prema historičaru i geografu Hamdolahu Mostovfiju, kad je osvajač uzdrmao citaledu i probušio crva metalnom šipkom, Crv Haftvada je pukao zbog čega je mjesto i dobilo naziv Bam (što znači prasak).

Magični crv iz Firdosijeve pjesme je bio nalik svilenoj bubi. Izgrađen tokom VI ili IV vijeka p. n. e na raskrsnici važnih trgovinskih puteva, Bam je izgradio zavidnu reputaciju zahvaljujući proizvodnji odjeće od pamuka i svile, koja je bila toliko fina da je na kraju pronašla put do ormara kraljeva.

Njegova strateška lokacija u pustinjskom slivu između planina Kafut na sjeveru i planina Jebal-e Barez na jugu bila je ključna za njegov prosperitet.

Alpske rijeke su nekada proticale kroz Bam putem nevjerovatne serije kanata, podzemnih kanala za navodnjavanje koji su se pretvarali u grad u pustinjskoj oazi. U ovom gradu se nalaze zasvođene strukture s kupolama u citadeli koje će kasnije biti karakteristične za srednjovekovne utvrđene gradove i bile su izgrađene korištenjem chineha (slojeva blata) i khesta (opekama osušenim na suncu).

Do XIX vijeka, većina stanovnika Bama se preselila u naselja izvan citadele, ali njene zgrade i džamije su se kontinuirano koristile za obrazovanje, vjerske prakse i kulturne proslave poput Nowruza, perzijske Nove godine kroz XXI vijek.

U ranim jutarnjim satima 26. decembra 2003. godine, jak zemljotres je razorio cijeli region. Više od 30.000 ljudi je nastradalo, desetine hiljada ljudi je bilo povrijeđeno, a procijenjeno je da je nekoliko hiljada ljudi ostalo bez kuća. Veći dio odbrambenih zidova Arg-e Bama i Guvernerove četvrti je srušeno, ali kanati i temelji citadele su ostali netaktnuti, otkrivajući nove slojeve historije arheolozima. 

Unesco je pripremio sveobuhvatni plan rekonstrukcije grada u periodu od 2008. do 2017. godine korištenjem tehnika i materijala karakterističnim za zemljanu arhitekturu. Prije četiri godine, grad je uklonjen za Spiska ugroženih mjesta Svjetske baštine.

(TBT, N.G.)