TAJNA STARA NEKOLIKO VIJEKOVA: Ko je zapravo izgradio Tadž Mahal?

03.06.2017. u 01:51

REPORTAŽA

Jedan od simbola Indije, znak beskrajne ljubavi cara prema preminuloj ženi, prepun je izmišljenih priča o njegovoj izgradnji

FOTO: (Profimedia)

Stari mitovi

U toku 1640. godine, jedan portugalski fratar po imenu Sebastijen Manrique stiže u Agru, gdje je karavansaraj na gradilištu Tadž Mahala okupio hiljade graditelja, vajara, juvelira i drugih trgovaca i zanatlija iz svih dijelova južne Azije. Fratrov zadatak je da pregovara sa mugalskim dvorom o puštanju lokalnog jezuitskog svećenika na slobodu – bilo kako bilo, Manrique pronalazi vremena da obiđe zdanje u izgradnji i da bude impresioniran, ali i da u svom putopisu zapiše neobičnu tvrdnju: da je arhitekta Tadž Mahala jedan Italijan po imenu Geronimo Veroneo, koji je nešto prije fratrove posjete bio pogubljen. Iako historijski izvori kažu da je Veroneo bio juvelir u doba Mugala koji sa arhitekturom nije imao nikakve veze, vjekovima kasnije britanska kolonijalna uprava prihvatit će Manriqueove tvrdnje kao istinite, uvjerena da spomenik kao što je Tadž Mahal mogla izgraditi samo evropska ruka.

Tokom devetnaestog vijeka, dok u Evropi prevladava mit o Veroneu (zajedno sa još jednom pričom o Avgustinu iz Bordeauxa, kojeg doduše Šah Džahan možda i jeste unajmio za potrebe ukrašavanja fasade), u Osmanlijskom carstvu primat preuzima priča nepoznatog porijekla, koja kao glavnog arhitektu čuvenog zdanja navodi izvijesnog Ustad Isu, Turčina sa osmanlijskog dvora. Tamošnji historičari, zavedeni relativno kratkim vremenskim periodom od smrti velikog Mimara Sinana i izgradnje Tadž Mahala, pišu da je Ustad Isa jedan od Sinanovih učenika.

Kada je veo kolonijalizma skinut sa mugalske historiografije, istina o Italijanu Veroneu je brzo izašla na vidjelo, ali se Ustad Isa pokazao otpornijim na činjenice, i danas se svako malo pojavi novinski tekst, blog ili reportaža koja ga navodi kao graditelja Tadž Mahala, nerijetko i kao glavnog arhitektu. Lik je, zapravo, potpuno izmišljen. Nikada nije ni postojao, a smislili su ga po svemu sudeći mještani Agre u razgovoru sa britanskom kolonijalnom upravom.

Nove zablude

Ipak, najbizarnije tvrdnje o gradnji Tadž Mahala dolaze iz same Indije. Novinar i publicista po imenu Purušotam Nageš Ouk, inače hindus, islamofob i hinduistički revizionista, sve do svoje smrti 2007. godine tvrdio je da Tadž Mahal uopće i nije sagradio Šah Džahan. Za nacionaliste koji svoju zemlju vide isključivo kao državu hindusa, takav simbol Indije nije ni mogao da bude djelo muslimana, i to potomka osvajača iz srednje Azije. Iako to nigdje nije zapisano, izgradili su je, govorio je Ouk, indijski Radžputi, koji su prije mugalskih osvajanja imali kraljevstvo u sjevernoj Indiji.

Oukova djela do danas rasplamsavaju nacionalističku maštu, posebno među desničarskim, islamofobnimhi, koji su uvjereni i u postojanje zavjere protiv hinduističkog naslijeđa. Doduše, i oni su se velikim dijelom otklonili od samog P. N. Ouka – između ostalog, on je pisao i da kršćanstvo i islam potiču od hinduizma, da je Vatikan nekadašnji hinduistički religijski red, a Kaba u Mekki svetilište bogu Šivi, što je sve objašnjavao besmislenim etimologijama („krš-“ u „kršćanstvu“ je tobože od Krišne, a Avram, odnosno Abraham je zapravo Brahma).

U moru vijekovima starih pretpostavki, glasina i lažnih historija, jedan jedini izvor se izdvaja kao možda tačan: 1659. godine, čovjek po imenu Lutfula Muhandis naveo je kao arhitektu Tadž Mahala svog oca, Ustada Ahmada Lahaurija. Mada bliske rodbinske veze nikada nisu siguran put do činjenica, Lahauri je sasvim realan kandidat, prije svega zato što je deceniju prije Tadž Mahala izgradio carsku utvrdu u Agri. I, ukoliko želimo odgovore, to je otprilike to.

Doduše, postojao je jedan čovjek koji je imao priliku da na dragulju Indije ostavi autorski pečat. Na unutrašnjoj strani velike kupole, ispod mnogobrojnih citata iz Kur'ana i posveta princezi Mumtaz Mahal piše: „Ovo je napisalo beznačajno biće Amanat Kan Širazi“

Potpisao se jedino kaligraf.


(TBT, NG, Elementarium)