POVRATAK U TRIDESETE: Ima li lijeka evropskom pesimizmu?

27.12.2016. u 02:59

EVROPA

Događaji 2016. godine ozbiljno su uzdrmali Evropsku uniju, a uslijed sve većeg broja problema, za Evropljane čak ni novi rat na Starom kontinentu više ne djeluje tako nemoguće


FOTO: (Profimedia)

Poslije jedne od najpesimističnijih godina u novijoj historiji Evrope, sve više se govori o atmosferi koja najviše podsjeća na tridesete godine prošlog vijeka. Veze i povjerenje između nacija blijede, a sposobnosti Evropske unije da se izbori sa krizama testirane su do krajnjih granica.

Uspon takozvanih "populističkih" političkih opcija, Bregzit, navodna prijetnja Rusije, beskrajni talasi izbjeglica - sve kao da je usmjereno protiv Evrope ove godine, pa čak i novi rat na Starom kontinentu počinje da djeluje sve manje nemoguće.

Polako ali sigurno, sumorni Evropljani vraćaju se Štefanu Cvajgu, svojevremeno popularnom novinaru i piscu romana, biografija i političkih traktata. Cvajg je bio veoma ugledan pisac u dvadesetim i tridesetim godinama XX vijeka. Veliku popularnost uživao je u SAD, Južnoj Americi i Evropi, dok je u Britaniji uglavnom bio nepoznat. Iako su njegovu zvijezdu zasjenili savremenici kao što su Tomas Man i Jozef Rot, u posljednje vrijeme Cvajgova vizija ujedinjenja Evrope nakon katastrofe, ponovo je privukla pažnju.

Cvajgovi pozivi na jedinstvo Evrope postajali su sve intenzivniji tokom tridesetih dok je kontinent već sigurnim korakom gazio ka ratu. Kada je rat konačno stigao, Cvajg nije mogao u sebi da pronađe snagu koju je ohrabrivao kod drugih. 

Nakon što je 1934. iz Austrije pobjegao u Englesku, Cvajg sa sa suprugom 1940. godine seli u SAD, a zatim u brazilski grad Petropolis, blizu Rio de Žaneira. Cvajg je u tom periodu postajao je sve depresivniji zbog porasta netolerancije i uspona autoritarnosti i nacizma. Izgubivši nadu u budućnost čovječanstva, Cvajg je napisao bilješku o tom beznađu. U "Svetu jučerašnjice", on proglašava Evropu izgubljenom za njega, pošto ju je drugi put u životu video kako sama sebe razdire.

Februara 23. 1942. Cvajg i njegova supruga izvršili su samoubistvo uzevši veliku dozu barbiturata. Pronađeni su u svojoj kući u Petropolisu, s rukom u ruci. Cvajg je bio očajan zbog budućnosti Evrope i njene kulture. "Smatram da je bolje u pravo vrijeme i dostojanstveno okončati život u kojem je intelektualni napor predstavljao vrhunsko zadovoljstvo, a sloboda pojedinca najviše zemaljsko dobro", napisao je.


FOTO: Cvajg(Wikipedia)

Usprkos Cvajgovom suicidalnom pesimizmu, međutim, manje od 10 godina poslije njegove smrti, šest evropskih zemalja udružie su svoje industrije čelika i uglja i tako postavile temelje evropskog projekta koji je Cvajg sanjao. Iako briselska birokratska verzija ujedinjene evrope nije ni blizu onoga što je Cvajgova imaginacija osmislila kroz obrazovanje i kulturu, ona je onemogućila ono čega se Cvajg plašio - novi rat između Njemačke i Francuske.

Osnivački mit EU i danas animira evropske lidere da se drže u okvirima Cvajgove vizije. U nedavnom govoru, predsjednik Evropskog savjeta Donald Tusk ponovio je Cvajgovo upozorenje da "oni koji su uhvaćeni u historijskim promjenama, često ne primijete da su one počele". Tusk j istakao da prednja fatalizma uhvatila u zamku umjerene političare koji se suočavaju sa prijetnjom populizma. U Cvajgovo vrijeme, dodao je, "liberali su se predali bez borbe, iako su držali sve karte u rukama".

Kako "stara garda" polako odlazi iz Brisela, sve manje političara sjeća se četrdesetih godina prošlog vijeka. Sa ovim sjećanjem, blijedi i potporni stub Evrope - ideja da je rat između Francuske i Njemačke moguć i da je EU neophodna da bi se taj i bilo koji drugi sukob na teritoriji kontinenta spriječio pre nego što se uopšte otvori mogućnost za njegovo izbijanje.

Iako Cvajgov pesimizam i tragičan kraj pokazuju da ne treba očajavati prerano, njegovo delo pruža korisna upozorenja. Cvajg je, sanjajući o ujedinjenoj Evropi, ipak isticao kako nad-nacionalni klub nikada ne može imati toliko pristalica koliko nacija. Njegova ideja bila je rotacija kulturnih razmjena i događaja koji će promovirati nacionalnu kulturu u okviru ujedinjene Evrope.

Prisustvo nacionalne politike kao važnog faktora spriječilo bi to da evropski lideri danas demokratski izabrane lidere nazivaju "neupućenima", "populistima", "neznalicama" i sličnim, čak grubljim nazivima. Evropska unija još uvijek nije shvatila kako da spoji centraliziranu vlast i demokratsku energiju nacionalnih država. Kriza u kojoj se Evropa nalazi, čini ovo naročito važnim


(TBT, The Economist)