BOŠNJACI UPOZNAJTE SVOJU SABRAĆU: Balkan je poluostvro raznovrsnosti – među desetak najneobičnijih manjina su Goranci i Pomaci

25.10.2016. u 12:44

REGIONAL

Iza svih naroda koji su protutnjali kroz ove krajeve, ostalo je nevjerovtno etničko bogatstvo, a oni su, između ostalih, najneobičniji primjeri


FOTO: Pomaci (Wikipedia)

Balkan je od najdavnijih vremena bio raskrsnica Istoka i Zapada i na njemu su se sudarile brojne kulture. Iza svih naroda koji su protutnjali kroz ove krajeve, ostalo je nevjerovtno etničko bogatstvo. Mnogi ni ne znaju se različitih i nevjerojatnih etničkih grupa naziva Balkansko poluostrvo svojim domom.

1. Goranci

Goranci ili Gorani su etnička zajednica u Srbiji, vrlo slična Srbima u Sredskoj i Torbešima u zapadnoj Makedoniji. Naseljavaju region Gora, koji obuhvata opštinu Gora na krajnjem jugu Srbije, zatim dio Albanije i Republike Makedonije. Islamske su vjeroispovesti, a govore dijalektom poznatim kao goranski govor, odnosno srpskim jezikom (prizrensko-timočki dijalekt)

Radi se o kompaktnoj, specifičnoj zajednici koje je oformljena postepeno, dugotrajnim antropogeografsko-etnološkim procesom, čiju osnovu čini srednjovjekovna pravoslavna srpsko-slovenska populacija, u simbiozi sa srodnim i drugim etnokulturnim starobalkanskim slojevima i orijentalnim uticajima, koji sa tradicionalnom kulturom i islamizacijom predstavljaju glavne komponente njene etnogeneze.

Osim slovenskih etnokulturalnih elemenata, vidljivi su vlaški, juručki i cincarski elementi i nadasve izgrađeni sasvim posebni goranski etnicitet, koji je danas i te kako autentičan i prepoznatljiv. Nikada se nisu nacionalno odvajali od Srbije, bez obzira na posebnost koju im država Srbija još od Cara Dušana garantuje u srednjem vijeku, zatim kralj Petar I Oslobodilac i drugi.

Prema popisu stanovništva iz 2011. godine, u Srbiji (bez Kosova i Metohije) je živjelo 7.767 Goranaca. Prema procjenama Goranaca ukupno ima više od 60.000.


FOTO: (Nemanja Pančić)

2. Pomaci

Pomaci su etnička grupa Bugara islamske vjeroispovesti, čiji je maternji jezik bugarski, odnosno pomaški jezik kako ga nazivaju u Grčkoj i Turskoj. Pomaci su tokom Otomanske vladavine prešli u islam. Danas ih smatraju religijskom grupom Bugara, koja pretežno živi u jugozapadnoj Bugarskoj, kao i u sjeveroistočnoj Grčkoj i Turskoj.

Etimoliško značenje riječi „pomak“ najvjerovatnije dolazi iz slovenske riječi pomagači. Ovaj naziv najvjerovatnije potiče iz doba turske vladavine, gdje su Pomaci označeni kao kolaborativna grupa.

U 20-om vijeku Pomaci su doživjeli više talasa asimilacije i bugarizacije od strane bugarske državne uprave. Od 1905. godine u Bugarskoj se koristi naziv Pomaci. Tokom Balkanskih ratova 1912. i 1913. godine veliki dio Pomaka je primoravan da pređe u hrišćanstvo, što je dijelom nakon Bukureškog mira 1913. dijelom poništeno. Između 1938. i 1944. godine primoravani su da prihvate bugarska imena, što se također ponavljalo 1950-ih i 1970-ih godina.

Bugarska statistika ih ne iskazuje posebno. Većina Pomaka se na popisu u Bugarskoj identifikuje kao Bugari islamske vjeroispovesti. Na popisu 2001. godine 130.000 stanovnika se tako izjasnilo, pa su u Smoljanskoj oblasti bili većina.


(TBT)