SUDANSKI DERVIŠI: Svaku večer pred zalazak sunca odvija se ples derviša na Nilu

15.02.2018. u 14:55

RELIGIJA

Svakog petka uoči zalaska sunca, stotine sljedbenika kadirijskog derviškog reda upućuju se prema lokalnom groblju u Omdurmanu kako bi prisustvovali zikru, centralnom sufijskom ritualu.


FOTO: (Konstantin Novaković)

Sufizam ili tesavuf, mistični pokret u okviru islama ima dugu tradiciju u Sudanu, zemlji sa procentualno najvećim brojem sljedbenika sufizma na svijetu. Glavni cilj u sufizmu je približavanje Bogu koje se postiže askezom, ljubavlju i zazivanjem Boga, putem koji se naziva tarik. Sufije, odnosno derviši, kako se sljedbenici sufizma nazivaju, institucionalno su organizirani u svojevrsna bratstva, to jest derviške redove, odnosno tarikate. Danas u Sudanu postoji više sufijskih redova od kojih svaki ima svoj program i pravila, dok se na čelu tarikata nalaze šejhovi, koji imaju ulogu starješina i duhovnih vođa, takozvanih muršida. U sufizmu se derviši koji aktivno učestvuju u radu tarikata, kao i iskušenici, nazivaju muridima, dok se obični i najbrojniji sljedbenici, simpatizeri sufijskih redova, nazivaju muhibima.


FOTO: (Konstantin Novaković)

Kadirije, najstariji derviški red osnovao je Abdulkadir el Džilani, prvi kadirijski šejh perzijskog porijekla u 12. vijeku. Ovaj tarikat koji je nastao u Bagdadu se tokom narednih nekoliko vijekova raširio širom Osmanskog carstva, pa i van njegovih granica stigavši čak do središnje Kine, a u Sudanu, gdje danas predstavlja najveću dervišku zajednicu, prisutan je od 16. vijeka. Zanimljivo je da su kadirije također prisutne na našim prostorima od početka 17. vijeka i danas su jedan od najrasprostranjenijih tarikata u Bosni, a u prošlosti ih je bilo i u Beogradu. Osim kadirija, u Sudanu su danas prisutne i druge derviške zajednice poput tidžanija, tarikata porijeklom iz Maroka sa najvećim brojem sljedbenika u južnim pokrajinama Kordofan i Darfur, burhanija, hatimija i samanija, te autentično sudanskih redova poput madždubija, idrisija i ismailija.


FOTO: (Konstantin Novaković)

Derviši iz Omdurmana, grada u neposrednoj blizini prijestolnice Kartuma koji leži na susjednoj obali Nila, spadaju među najpoznatije sufijske skupine u Sudanu. Mjesto njihovog sedmičnog okupljanja je lokalna nekropola u jugozapadnom dijelu grada koja nosi ime Hameda el Nila, kadirijskog šejha koji je živio u 19. vijeku. Šejh, utemeljivač kadirijskog ogranka kadirija el arkija, koji ima status svetitelja među mnogobrojnim sljedbenicima, sahranjen je na ovom groblju u monumentalnoj grobnici, takozvanom makamu. Širom zemlje postoji veliki broj mauzoleja sufijskih šejhova različitih tarikata, koji predstavljaju mjesta hodočašća mnogobrojnih sljedbenika ali i simpatizera, prije svega zbog vjerovanja da njihove grobnice posjeduju baraku, božansku energiju i milost kao i natprirodnu moć, keramet.

Nekoliko stotina derviša, sljedbenika ovog sufijskog pravca kao i ostalih znatiželjnika sa čitavog područja Kartuma, svakog petka oko sat vremena prije zalaska sunca okupljaju se pred kompleksom koji čine džamija i grobnica Hameda el Nila, čija je silueta sa karakterističnim, lukovičastim kupolama uočljiva iz daleka. Nakon što posjete mezar i sadašnjeg šejha Muhameda el Riha kako bi primili njegov blagoslov, prisutni formiraju kružni prostor u okviru kojeg će biti održana hadra, ceremonija javnog izvođenja zikra svojstvena sjevernoafričkoj tradiciji sufizma.


FOTO: (Konstantin Novaković)

Zikr, osnovni ritual svih derviških redova predstavlja prisjećanje na Boga koje se postiže repetitivnim zazivanjem njegovih atributa, te postizanjem stanja kontroliranog transa. Svaki tarikat se pridržava određenih pravila u načinu izvođenja zikra, ali su principi isti i izražavaju jedinstvo zajednice putem muzike i pokreta.

Uoči ceremonije, ispred grobnice Hameda el Nila sa razglasa se emituju kaside, vjerske pesme koje slave Allaha i poslanika Muhammeda, kao i život šejha i njegova učenja. Vazduh je težak, vlažan, ispunjen mirisom tamjana, a sjene oštre na kasnom popodnevnom suncu. Iščekujući početak zikra okupljeni vjernici se komešaju dok neki počinju da pjevaju ilahije i njišu se u ritmu muzike.


FOTO: (Konstantin Novaković)

Zikr zvanično otpočinje ulaskom šejha i grupe derviša predvođenih bubnjarima u kružni prostor koji formiraju stotine okupljenih sljedbenika. Najstariji među njima počinju da se vrte praćeni ostalim sufijama koji im se pridružuju, ispunivši prostor okružen masom koja se njiše praveći pritom polukružne pokrete. Atmosfera se zahuktava, stotine tijela se unisono njišu i okreću u ekstatičnom transu djelujući poput hipnotizirajućeg vrtloga koji uvlači sve one koje su se tu zadesili: zikr je dostigao kulminaciju. Sunce je već zašlo i ceremonija se najednom prekida. Nekolicina derviša koji su se do maločas vrtjeli u religioznom transu, iscrpljeni, ostaju da poput mrtvaca leže u pijesku dok se ostali upućuju ka obližnjoj džamiji: vrijeme je za akšam-namaz.


(TBT, Peščanik, Autor Konstantin Novaković)