SADDAM HUSSEIN: Najbolji izdanak Hladnog rata

30.01.2018. u 00:30

TEME

Husseinovo pogubljenje prvo je u historiji koje je snimljeno bez dozvole, privatnim telefonima


FOTO: Profimedia

Saddam Hussein je jedan od najboljih izdanaka Hladnog rata. Arapski nacionalista, socijalista, diktator i vladalac sa dinastičkim ambicijama. Rođen u Tikritu, mjestu tako uglednom u Bagdadu da se nadimak El Tikriti davao u polušali kao što bi kod nas bio "Kaluđeričanin" ili "Krnjačanin", na vlast je došao kao revolucionar, pripadnik panarapske BAAS partije, čiji je ideolog bio Michel Aflaq. Tokom decenija ovaj siromašni čovjek, potekao iz porodice sa snažnom majkom i nasilnim očuhom, vodio je sigurnosne strukture partije. Poslije pada hašemitske monarhije i smjene predsednikâ i generalâ na čelu države, vlast BAAS partije pokazala se kao dugotrajna. Uspješna modernizacija, socijalistička prosvjetna, zdravstvena i socijalna politika, pribavili su režimu široku podršku. Kada je 1979. Hussein potisnuo svog rođaka Ahmeda Hasana el Bakra sa mjesta predsjednika republike, a onda na jednoj dramatičnoj sjednici partijske uprave uhapsio i kasnije poubijao sve stvarne i moguće protivnike, taj gest gotovo da nije ni primijećen izvan Iraka. Bilo je to vrijeme Islamske revolucije u Iranu, sovjetske intervencije u Avganistanu, upada prevratnika u džamiju u Meki.

Tokom narednih godina pokazala se prava priroda novog prvog čovjeka Iraka. U uvjerenju da bi u vrijeme previranja mogao da oslabi nastajući radikalni šiitski režim imama Homeinija u Iranu i u nadi da bi mogao steći nove teritorije, još naftnih izvora i prevlast u arapskom svijetu, Hussein je napao Iran. U osmogodišnjem ratu poginule su stotine hiljada vojnika i civila. Kada je krajem osamdesetih proglasio pobjedu, Irak se nije mogao pohvaliti većim uspjehom od obnove predratnih granica. Oslabljena država suočila se sa padom cijene nafte koji je izazvao njegov susjed, prebogati Kuvajt. Rat u koji je Saddam Hussein verovatno namamljen od Kuvajta i SAD-a završio se globalnom vojnom intervencijom i dolaskom Vojske SAD u arapski svijet. Irak je poslije povlačenja iz Kuvajta pao pod sankcije, sjever zemlje naseljen Kurdima došao je pod zaštitu SAD-a i uspostavio je autonomiju. Zabrana letenja nametnuta je na sjeveru i jugu zemlje. Stotine hiljada ljudi postale su žrtve nemaštine. Irak je prokažen, posebno zato što je u ratu protiv pobunjenih Kurda upotrijebljeno hemijsko oružje, a Hussein se povremeno hvalio kako svojim oružjima može uništiti Izrael.

Činilo se da je Irak već zaboravljen, kada je svega nekoliko sedmica poslije napada 11. septembra započela kampanja u medijima SAD-a i Britanije čiji je cilj bio da se Irak dovede u vezu sa Al Kaidom i njenim napadima. U to vrijeme predsednik George Bush mlađi lansirao je sintagmu "osovina zla". Središnje mjesto ovog zamišljenog saveza neprijatelja čovječanstva zauzimao je Irak Saddama Husseina. Nije vrijedilo mnogo što je Al Kaida bila ogorčeni neprijatelj sekularnih arapskih režima i što je bila progonjena u Iraku. Pored toga što je tvrdio da je potomak poslanika Muhammeda i zemljak sultana Saladina, a svog psihopatskog sina spremao da ga naslijedi, Hussein se oprobavao i kao pisac. Iraku nije pomoglo to što je poslije 2001. godine, istina pod pseudonimom, napisao roman čiji mladi glavni junak konačno pobjeđuje neprijatelje srušivši dvije kule u njihovom gradu...

Pripreme za napad na Irak trajale su više od godinu dana. Za to vrijeme postalo je izvijesno da su SAD izgubile značajnu podršku u svijetu. Spremnost Ruske Federacije i NR Kine da prihvate američke planove korespondirala je sa njihovim interesima - prije svega u pogledu borbe protiv islamskog terorizma i cijena nafte. Ipak, saveznici su se podijelili. Bush je rezignirano formulirao i drugu sintagmu: "Nova Evropa" - misleći na države koje su 2004. tek imale da postanu dio EU, uglavnom spremne da stanu uz SAD u njihovoj vanjskoj politici. Iako je Bushova administracija pred UN-om dokazivala da Irak posjeduje oružje za masovno uništenje, malo ko im je povjerovao. Izuzev Velike Britanije, stare saveznice u EU - a prije svega njihove temeljne države Francuska i Njemačka - nisu željele uzeti učešća u ratu. Bušovu administraciju kasnije su ismijavali zato što je među savezničke kontingente ubrojala i marokanske majmune dresirane da deminiraju teren.

(TBT)