POLITIČKA EKONOMIJA NELIBERALNE DEMOKRATIJE Pogatsa: Jednom kada kiša novca prestane, postat će jasno da je ova politička ekonomija bila blef

14.11.2017. u 13:01

KOLUMNA

Mađarska je doživjela solidan ekonomski rast, povećanje zaposlenosti i konstantan rast u realnim primanjima. U pogledu na ove ekonomski rezultate - osnovno mjerilo za glasače - Orban je znatno uspješniji u odnosu na sumorni period koji su obilježila lica koja i dalje reprezentuju opoziciju

Piše: Zoltan Pogatsa, thebosniatimes.ba

Protivno široko rasprostranjenom mišljenju, Viktor Orban nije na vlasti zbog svoje izražene popularnosti u zemlji.

On uživa podršku ne više od jednog od četiri glasača u Mađarskoj. Još 2006, nekih 2,6 miliona od osam miliona glasački sposobnih građana su glasali za njegovu i partnerske partije, i izgubili izbore. Lijeve i liberalne snage su tada zajedno dobile više glasova. Do 2014, manje od 2,2 miliona ljudi je glasalo za Orbanov Fides uz postupnu eroziju partijske baze, ali je on ipak pobjedio, prije svega zbog činjenice da je podrška za lijeve i liberalne partije prepolovljena od 2,6 na 1,3 miliona. I njihove ideje se i dalje široko odbacuju.

Prema tome, Orbanova neliberalna vladavina se prije svega može objasniti nesposobnošću opozicije. Opozicione snage i dalje propagiraju nerevidirane neoliberalne poglede na svijet koje većina Mađara odbacuje pa je njihova reputacija u posljednje vrijeme dramatično uzdrmana. Vladavina premijera Ferenca Đurčanjija (2004-2009) je vodila do rekordnog budžetskih deficita, masivnog rasta javnog duga, rastućih nejednakosti koje su gurnule Mađarsku pravo u ruke Međunarodnog monetarnog fonda. Ljevičarske i liberalne snage su i danas u medijima predstavljene istim onim ličnostima koje su kreirali ovaj nered deceniju ranije. De facto lider ove opozicije je još uvijek Ferenc Đurčanji, koji je po rezultatima anketa najmanje omiljen političar na nacionalnom nivou. Prema tome, nekompetentna opozicija je najubjedljivije objašnjenje zašto Orban dobija izbore za izborima u Mađarskoj. Glasači nisu spremni podržati kompromitiranu, fragmentiranu i nekompetentnu grupu koja sebe naziva opozicijom Orbanu.

Ipak, tu je i drugo objašnjenje za Orbanovo opstajanje na vlasti: ekonomija. Mađarska je u prethodnim godinama doživjela solidan ekonomski rast, povećanje zaposlenosti i konstantan rast u realnim primanjima. Prema tome, u pogledu na ove ekonomski rezultate - osnovno mjerilo za glasače - Orban je znatno uspješniji u odnosu na sumorni period koji su obilježila lica koja i dalje reprezentuju opoziciju. Štaviše, i mnogi poštovaoci Orbana u susjednim zemljama počeli su zagovarati “uspješni ekonomski model” Orbanove neliberalne Mađarske.

Ipak, ovaj model, ako se o modelu uopće može pričati (a ne može) prije svega se zasniva na entitetu koji Orban najviše kritikuje i protiv koga vodi političke kampanje: Evropskoj uniji.

U nemogućnosti da apsorbuje transfere kroz razvojne programe Evropske unije u periodu vlasti socijalista, prije 2010, Mađarska je imala enormne ostatke EU kohezionih fondova koji su trebali biti iskorišćeni u Orbanovom periodu. Vlada je primila nekih šest-sedam odsto svog BDP-a kao priliv iz različitih kohezionih i strukturalnih fondova EU svake godine. Ovo je osiguralo prosječni rast BDP-a od oko tri odsto, što je svakako neslavno postignuće po bilo kom standardu. U stvari, studija koju je naručio niko drugi nego kabinet premijera (da, Mađarska nije diktatura, studija je čak i objavljena) procjenjuje da bi bez uticaja EU transfera Mađarska ostala bez pozitivne stope rasta. Na ovo treba dodati iznos od oko 3,5 odsto BDP-a koji se priliva u zemlju kroz doznake Mađara koji rade u Zapadnoj Evropi, i onda se može razumjeti da se uspjeh tzv. Orbanov modela potpuno zasniva na EU.

Slični zaključci se mogu izvući i po pitanju zapošljavanja. Od najgore tačke koja je dotaknuta za vrijeme socijalističke vlasti do danas Mađarska je imala rast od nekih 600.000 slobodnih radnih mjesta. Oko 230.000 radnih mjesta se može objasniti brojem Mađara koji su dobili posao u Zapadnoj Evropi i tako znatno popravili statistiku zaposlenosti. Drugih 175.000 radnih mjesta je po procjeni već pomenute KPMG studije bilo kreirano efektom tražnje od masivnih EU transfera Mađarskoj. Na kraju, ostalih 200.000-220.000 su sakriveni u gigantskim programima javnih radova koje administrira ministarstvo unutrašnjih poslova (!). Ovi programi su skupi, ne generiraju osjetnije poreske prilive, i vode od nezaposlenosti do nezaposlenosti za većinu učesnika.

Bez EU, Mađarska ne bi imala priliv transfera, ne bi bilo poslova u Zapadnoj Evropi ili kod kuće, ne bi bilo doznaka iz inostranstva, ne bi bilo autonomnog ekonomskog rasta. “Orbanov model” ie iluzija, stanje srećnih okolnosti i pogodnog vremenskog momenta koje nije održivo. Produktivnost se u Mađarskoj u prosjeku nije povećala već čitavu deceniju uprkos velikim razvojnim transferima, koji su osmišljeni da se ostvari modernizacija i strukturalne promjene. Jednom kada kiša novca prestane, postaće jasno da je ova politička ekonomija neliberalne demokratije bila blef, usmjeren protiv njenog protivnika, Evropske unije.


/Autor je direktor Instituta za ekonomiju na univerzitetu Zapadna Mađarska/

(TBT, Danas)